كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٣٢ - بخش پنجم حكم عكاسى و فيلمبردارى

جن از اين قسم‌اند. واژه تصوير و نفخ روح با قسم اوّل تناسب دارد و قسم ثانى را شامل نيست، پس اينها از مساق روايات خارج‌اند و حرمت تصوير شامل اينها نيست.

افزون بر اين، به احتمال قوى، و بلكه ظاهر روايات اين است كه فلسفه تحريم تشبه به خالق در مصوّر بودن است كه در تصوير واقعى موجودات امكان‌پذير است؛ در حالى‌كه تصوير فرشته و جن، تصوير خيالى است نه واقعى. مصوّر هرگز صورت فرشته و جن را نديده است تا تصوير، واقعى باشد. بنابراين، اين كار، تشبه به خالق نيست تا حرام باشد. حضرت امام در پايان مى‌فرمايد:

فالأقوى عدم الحرمة وإن كان الاحتياط لا ينبغي أن يترك لاحتمال إطلاق بعض الأخبار، أو فهم المناط منها، أو إلغاء الخصوصية، أو كون المراد من الحيوان مطلق ذي الروح ولو لمناسبات أو غير ذلك.[١]

البته روايات، منحصر در اخبار نفخ روح نيست و روايت صحيحه ابن مسلم اطلاق دارد؛ روايات نفخ روح هم كنايه از اعطاى روح است و لزوماً به اين معنا نيست كه خلقت يك- مثلًا- موجود تدريجاً باشد، ضمن اينكه ساختن مجسمه جن، تدريجى صورت گرفته و تكليف نفخ روح بجاست. مسأله تشبه به خالق هم حكمت حكم است و حكم تابع آن نيست، بلكه تابع اطلاقات است.

در نتيجه ساختن مجسمه فرشته و جن حرام است. مثل ساختن مجسمه انسان و حيوانات.

فرع ششم: تصوير حقايق معنوى و مجرّد از مادّه، مثل تصوير عقول مجرّده و تصوير خيالى از ذات اقدس الهى، تصوير ربّ النوع‌ها و تصوير براى تقوى، عدالت، آزادى و مانند آن- مثل مجسّمه آزادى- آيا حرام است يا حلال؟

از طرفى ممكن است به اطلاق روايات تمسك شود و حكم به حرمت شود، از طرف ديگر به احتمال قوى، عنوان تصوير صورت و تمثيل مثال، از اين موارد منصرف باشد؛ مخصوصاً صورت كه به معناى شكل و هيئت است. مجردات عقليه داراى شكل‌

[١]. المكاسب المحرمه، ج ١، ص ٢٧٧.