كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٢٩ - بخش پنجم حكم عكاسى و فيلمبردارى

است و ...؟ يا هر عضوى حرمت ضمنى و تبعى دارد و مجموع مركب يك حرام مى‌باشند؟ در اين بحث هم حق همين است و اصولًا كسى قائل به حرمت نفسى يك يك اجزا نشده است.

حال كه صورت و مثال اسم مجموع مركب‌اند و مجموع، يك حرام بيش نيست، آيا اسم‌اند براى خصوص صحيح (صورتى كه جامع جميع اجزا باشد) يا با نبود بعضى از اعضا هم صدق حقيقى دارند؟

مرحوم شيخ در مكاسب‌ فرموده است: ملاك عرف است و از نظر عرفى اگر ملاك، معظم اجزا باشد صورت حقيقتاً صدق مى‌كند و نبودن يكى از اجزا مثل چشم، گوش، حتى يك دست مخلّ نيست.

و بنابر هر يك از مبانى مذكور (هيئت اجتماعيه باشد، مجموع مركب باشد، كل اجزا باشد يا معظم آنها) اگر شخص به قصد ساختن صورت و مثال حيوانى شروع به ساختن كرد و تا آخر هم انجام داد، در اين فرض بنابر همه مبانى ارتكاب حرام صدق مى‌كند و مستحق عقوبت است. و اگر ابتدا به قصد ساختن نصف آن- مثلًا- اقدام كرد و پس از آن بدا حاصل شد و بقيه صورت و تمثال را كامل كرد باز بر همه مبانى مرتكب حرام شده است و مؤاخذه دارد؛ زيرا مهم، صدق عرفى است و هر كس ببيند مى‌گويد فلانى اين مجسمه يا نقاشى را ايجاد كرده است و از قصد باطنى او تحقيق نمى‌كنند كه از اوّل به نيت كل وارد شده يا در حين عمل، بدا حاصل شده و مجسمه يا عكس را كامل كرده است.

اگر از آغاز به قصد كل وارد شد ولى در حين عمل، بدا حاصل شد و از تكميل آن منصرف شد بر مسلك هيئت اجتماعيه، مرتكب حرام نشده است و مؤاخذه ندارد، زيرا تنها برخى از مقدمات حرام را انجام داده است و مقدمه حرام يا حرام نيست و يا بر فرض حرمت عقوبت ندارد. ولى بر مسلك مجموع مركب بودن كه به مجرد اشتغال وارد حرام شده ولى تكميل نكرده باشد محل بحث است كه آيا با همين مقدار كه انجام داده است حرام و معصيت مولى را مرتكب شده است و عقاب بر معصيت است يا حداكثر تجرّى بر حرام كرده است و حكم فرد متجرّى را دارد؟