گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٢ - د - ادله و شواهد عقلى

طبْرِسى،[١] زركشى‌[٢] و علامه طباطبايى‌[٣] پذيرفته‌اند. علامه طباطبايى از اين رأى، همراه ديگر شواهد، براى اثبات نزول دفعى حقيقت قرآن بر قلب پيامبر صلى الله عليه و آله در شب قدر، سود جسته است.[٤]

سه. بنا بر روايات، جبرئيل عليه السلام در روزى كه پيامبر صلى الله عليه و آله مبعوث شد، وضو و نماز را به او آموخت و پيامبر صلى الله عليه و آله در همان روز، نماز گزارد.[٥] از سويى ديگر، از پيامبر، نقل است كه نماز بدون فاتحة الكتاب، روا نيست.[٦] هيچ روايتى نيز در دست نيست كه از اقامه نمازى بدون سوره حمد در اسلام گزارش كرده باشد. از جمع اين روايات بر مى‌آيد كه سوره حمد در ماه رجب نخستين سال بعثت نازل شده است. اين را نيز بايد افزود كه برخى روايات تصريح دارند كه سوره حمد در آغاز بعثت نازل شده است.[٧] نتيجه آن كه بخشى از قرآن، پيش از ماه رمضان نازل شده و در صورت نفى نزول دفعى، تصريح قرآن بر نزول كلّ قرآن در ماه رمضان، بى‌معنا خواهد شد.

ديدگاه نزول دفعى و تدريجى خود به دو ديدگاه فرعى تقسيم مى‌شود:

ديدگاه نخست. نزول دفعى بر بيت‌معمور: بنا بر برخى روايات فريقين، قرآن، نخست بر بيت‌معمور و سپس در طول مدت رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله از آن جا به تدريج بر ايشان فرود آمده است.[٨] شمارى از مفسّران و قرآن‌پژوهان، پيرو اين ديدگاه‌اند، مانند:

[١]. مجمع البيان: ج ١٠ ص ٧٨٦.

[٢]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٢٨.

[٣]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ١٥.

[٤]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ١٥ و ١٨.

[٥]. بحار الأنوار: ج ١٨ ص ١٩٤.

[٦]. جامع الأحاديث: ج ٥ ص ٣٢٢.

[٧]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٥٢.

[٨]. الكافى: ج ٢ ص ٦٢٩؛ تفسير القمى: ج ٢ ص ٢٩٠ و ٤٣١؛ تفسير الصافى: ج ٤ ص ٤٠٣.