گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٠٨ - ديدگاه نخست توقيفى بودن ترتيب سورهها

شده يا اين كار بعد از آن حضرت صلى الله عليه و آله و به دست صحابه انجام گرفته است، اختلاف جدى وجود دارد. طبعاً مدعيان توقيفى بودن ترتيب سور، جمع و گردآورى قرآن را مربوط به زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌دانند، هرچند قرآن در نوشت‌افزارهاى مختلف بوده و بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله ميان دو جلد قرار گرفته باشد. اما كسانى كه ترتيب سوره‌ها را اجتهادى مى‌دانند، جمع قرآن (به معناى مرتّب كردن سوره‌ها در چينش كنونى) را مربوط به بعد از آن حضرت مى‌دانند. كسانى نيز قائل به تفصيل‌اند كه در اين جا به بررسى ديدگاه‌هاى مختلف مى‌پردازيم.

ديدگاه نخست: توقيفى بودن ترتيب سوره‌ها

جمع فراوانى از جمله ابن اشته اصفهانى (م ٢٣٦ ق)،[١] حارث بن اسد محاسبى (م ٢٤٣ ق)،[٢] بلخى (م ٣١٩ ق)،[٣] ابن انبارى (م ٣٢٨ ق)،[٤] سيد مرتضى (م ٤٣٦ ق)،[٥] حاكم جِشَمى (م ٤٩٤ ق)،[٦] كرمانى (م ٥٠٠ ق)،[٧] طَبْرِسى (م ٥٤٨ ق)،[٨] ابن‌شهر آشوب (م قرن ٦ ق)،[٩] ابن‌حصار (م ٦١١ ق)،[١٠] نيشابورى (م ٨٢٧ ق)،[١١] ابوشامه مَقدِسى (م ٦٦٥ ق)[١٢] و جمع زيادى از معاصران،[١٣] معتقدند كه جمع قرآن با ترتيب‌

[١]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٦٧.

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٦٧.

[٣]. سعد السعود: ص ١٩٢.

[٤]. فتح البارى: ج ٩ ص ٣٨؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٧١.

[٥]. مجمع البيان: ج ١ ص ٤٢- ٤٣.

[٦]. كاوشى در تاريخ جمع قرآن: ص ١٦.

[٧]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١، ص ١٦٥.

[٨]. مجمع البيان: ج ١، ص ٤٢- ٤٣.

[٩]. متشابه القرآن: ج ٢ ص ٧٧.

[١٠]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٦٤.

[١١]. غرائب القرآن: ج ١ ص ٢٨.

[١٢]. المرشد الوجيز: ص ٦٧ ح ٧٠.

[١٣]. ر. ك: كاوشى در تاريخ جمع قرآن: ص ١٦- ١٧.