گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١٠ - شواهد نقلى و تاريخى ديدگاه نخست

نه نگارش محض.[١]

٤. در روايات، نام عده‌اى (چهار يا شش نفر يا بيشتر)[٢] از صحابه آمده است كه قرآن را در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله جمع كرده‌اند[٣] و اين كار زير نظر آن حضرت بوده است.[٤] حمل «جمع» در اين روايات بر «حفظ»- آن‌گونه كه بعضى پنداشته‌اند-[٥] بى‌دليل به نظر مى‌رسد،[٦] ضمن آن كه حافظان قرآن در عصر رسالت، به مراتب، بيش از اين عدّه بوده‌اند.[٧]

٥. بر پايه روايتى، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

«لا صَلاةَ إلّابِفاتِحَةِ الكِتابِ»

و چون سوره حمد نخستين سوره نازل شده نيست، وصف آن به «فاتحة الكتاب»، دليل چينش سوره‌هاى قرآن در زمان آن حضرت است.[٨]

٦. بر اساس روايتى، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرآن را به چهار قسمت (طُوَال، مِئين، مَثانى و مفصّلات) تقسيم كرده است.[٩] هماهنگى چينش سورها دربخش‌هاى چهارگانه مذكور با چينش كنونى، بيانگر وجود همين نظم و ترتيب فعلى قرآن در آن زمان است.

٧. بر اساس نقلى، سوره‌هاى بنى اسرائيل، كهف، مريم، طه و انبيا را از سوره‌هاى نخستين (العتاق الاوَل) مى‌شمارند.[١٠] نيز بنا به روايتى، قرآن در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله به‌

[١]. دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٦؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٧٠؛ تاريخ قرآن، حجتى: ص ٢٢١.

[٢]. ر. ك: حقائق هامة: ص ٩٠- ١٠٠.

[٣]. المحبّر، ص ٢٨٦؛ صحيح البخارى، ج ٦، ص ١٠٣؛ مجمع الزوائد: ج ١٠ ص ٤١-/ ٤٢.

[٤]. لباب التأويل: ج ١ ص ٩؛ حقائق هامّة: ص ٩٠- ١٠٠.

[٥]. ر. ك: التمهيد: ج ١ ص ٢٨٥.

[٦]. البيان: ص ٢٤٩- ٢٥٠؛ دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٥- ٧٦.

[٧]. دراسات قرآنيه( تاريخ قرآن): ص ٧٥؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٦٥- ٦٨.

[٨]. مقدمتان فى علوم القرآن: ص ٤١؛ تفسير نمونه: ج ١ ص ٨- ٩.

[٩]. الكافى: ج ٢ ص ٦٠١ ح ١٠؛ مسند ابن حنبل: ج ٤ ص ١٠٧. نيز، ر. ك: البرهان فى علوم قرآن: ج ١، ص ٢٤٤( پانوشت).

[١٠]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٥٨.