گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥ - نامهاى قرآن

نام‌هاى قرآن‌

بسيارى از مفسّران و قرآن‌پژوهان، نام‌هاى بسيارى براى قرآن برشمرده‌اند، هر چند در شمار آنها با يكديگر متفق نيستند: ابو الفتوح رازى (م ٥٥٤ ق) حدود ٤٣ نام‌[١] و فخرالدين رازى (م ٦٠٦ ق) ٣٢ نام‌[٢] برشمرده است. قاضى ابوالمعالى شيذله (م ٤٩٤ ق) ٥٥ نام برشمرده كه بدرالدين زركشى (م ٧٩٤ ق) و سيوطى (م ٩١١ ق) هم‌آنها را نقل كرده و از وجه تسميه آنها سخن گفته‌اند.[٣] زركشى از ابوالحسن على بن احمد حرالى (م ٦٣٧ ق) ياد كرده، مى‌گويد: «او نگاشته مستقلّى در اين موضوع داشته و بيش از نود نام براى قرآن برشمرده است».[٤] ابن عربى (م ٦٥٦ ق) نيز نام‌هاى بسيارى براى قرآن بر مى‌شمارد.[٥]

گروهى ديگر از قرآن‌پژوهان معتقدند كه قرآن، يك تا پنج نام بيشتر ندارد و آنچه ديگران بر اين افزوده‌اند، وصف قرآن است، نه نام آن. مثلًا كلمه «كريم» كه با الهام از آيه‌ «إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ‌؛[٦] آن، قرآنِ كريم است» از نام‌هاى قرآن به شمار آمده، وصف كلمه «قرآن» است و نمى‌توان آن را «نام» و «عَلَمِ» قرآن به حساب آورد. همچنين است كلمه «مبارك» كه با استناد به آيه‌ «وَ هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ أَنْزَلْناهُ‌؛[٧] اين، ذكر فرخنده‌اى است كه فرو فرستاديم»، آن را از نام‌هاى قرآن، محسوب كرده‌اند.[٨] بدين ترتيب، فرق ننهادن ميان اسم و صفت، موجب شده است كه گروه نخست، ده‌ها نام براى قرآن برشمارند.[٩]

[١]. روض الجنان: ج ١ ص ٧.

[٢]. تفسير الفخر الرازى: ج ٢ ص ١٤- ١٨.

[٣]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٧٦- ٢٨٢؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٤١- ١٤٧.

[٤]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٧٣.

[٥]. رحمة من الرحمن: ج ١ ص ٨ و ١٠.

[٦]. واقعه: آيه ٧٧.

[٧]. انبيا: آيه ٥٠.

[٨]. التسهيل لعلوم التنزيل: ج ١ ص ٥.

[٩]. اين نكته را نيز نبايد فرو گذاشت كه براى برخى پژوهشگران« تعداد اسماى قرآن» به عنوان يك مسئله مطرح نبوده و از اين رو اساساً در پى به دست دادنِ معيار و ملاك براى آن و استقصاى كامل نام‌هاى قرآن نبوده‌اند.