گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٧١ - ٥/ ١ اشتباه در تفسير

فصل پنجم: آفات تفسير و تأويل‌

٥/ ١ اشتباه در تفسير

٥٠٦. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در ميان امّت من، گروهى هستند كه قرآن را مى‌خوانند و آن را مانند پراكنده شدن خرماهاى خشكيده نامرغوب مى‌پراكنند[١] و آن را بر خلاف معنايش تأويل مى‌كنند.[٢]

٥٠٧. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پس از خود، براى امّتم از سه چيز مى‌ترسم: اين كه قرآن را تأويلات نابه‌جا كنند، يا از لغزش‌هاى عالمان، دنباله‌روى نمايند، يا مال در ميانشان فراوان شود، به طورى كه سركش و سرمست شوند. من، راه نجات از اين وضعيت را به شما خبر مى‌دهم: امّا قرآن، به [آياتِ‌] محكم آن عمل كنيد و به متشابهش ايمان داشته باشيد، و امّا عالِم، در انتظار بازگشتش بمانيد و از لغزشش پيروى نكنيد، و امّا ثروت، راه نجات از آن، گزاردن شكر نعمت و ادا كردن حقّ آن (پرداخت حقوق شرعى) است.[٣]

---

[١]. واژه« دَقَل» كه در متن عربى حديث آمده، به معناى خرماى خشكيده و نامرغوبى است كه بر شاخه‌هامى‌ماند و با تكان دادن، به اطراف پراكنده مى‌شود. مراد، اين است كه قرآن را تند تند و بدون دقّت در معانى آن مى‌خوانند، يا مراد، اين است كه آن را كُند كُند و با فاصله دادن كلمات از هم مى‌خوانند.

[٢].

إنَّ في‌امَّتي قَوماً يَقرَؤونَ القُرآنَ يَنثِرونَهُ نَثرَ الدَّقَلِ، يَتَأَوَّلونَهُ عَلى‌ غَيرِ تَأويلِهِ‌ ( تفسير ابن كثير: ج ٢ ص ٧، التاريخ الكبير: ج ٤ ص ٣٠١ ش ٢٩٠٧).

[٣].

إنَّما أتَخَوَّفُ عَلى‌ امَّتي مِن بَعدي ثَلاثَ خِصالٍ: أن يَتَأَوَّلُوا القُرآنَ عَلى‌ غَيرِ تَأويلِهِ، أو يَتَّبِعوا زَلَّةَ العالِمِ، أو يَظهَرَ فيهِمُ المالُ حَتّى‌ يَطغَوا ويَبطَروا، وسَانَبِّئُكُمُ المَخرَجَ مِن ذلِكَ: أمّا القُرآنُ فَاعمَلوا بِمُحكَمِهِ وآمِنوا بِمُتَشابِهِهِ، وَأَمّا العالِمُ فَانتَظِروا فَيئَتَهُ وَلاتَتَّبِعوا زَلَّتَهُ، وَأَمّا المالُ فَإِنَّ المَخرَجَ مِنهُ شُكرُ النِّعمَةِ وَأَداءُ حَقِّهِ‌ ( الخصال: ص ١٦٤ ح ٢١٦).