گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧ - ١ قرآن

درباره ريشه و معناى «قرآن» اختلاف بسيار است؛ از جمله آن كه آيا مشتق است يا جامد، مصدر است يا وصف و....[١] بيشتر دانشمندان فريقين متفق‌اند كه «قرآن»، كلمه‌اى عربى، مشتق، مهموز از ريشه «ق ر ء»، و مصدر با معناى وصف است‌[٢] كه به گونه «عَلَم منقول» تبديل به نام كتاب آسمانى حضرت محمد صلى الله عليه و آله شده است؛ اما آنان در معناى «قرآن» با يكديگر اختلاف دارند؛ برخى قرآن را از «قرء» به معناى خواندن (تلاوت)[٣] و برخى ديگر از همين ريشه به معناى گردآوردن مى‌دانند (بدين معنا كه در قرآن، حروف و آيات و سوره‌ها يكجا گرد آمده‌اند). ابن عطيه اندلسى،[٤] ابوالفتوح رازى‌[٥] و فخرالدين رازى‌[٦] دو ديدگاه و نام صاحبان و استدلال آنها را معرفى و گزارش كرده‌اند.

برخى قرآن‌پژوهان پس از بررسى ديگر نام‌ها و اوصاف، تأكيد كرده‌اند كه جز قرآن نمى‌توان نام ديگرى براى كتاب مسلمانان قائل شد؛[٧] زيرا ديگر نام‌ها در حقيقت، وصف‌هاى قرآن اند.[٨] شواهدى اين قول را تقويت مى‌كنند، از جمله آن كه در آيات قرآن كريم، براى اشاره به وحى، همين واژه، بيشترين كاربرد را دارد. در غالب روايات نيز از همين كلمه براى اشاره به قرآن استفاده شده است.

[١]. براى آگاهى از تفصيل ديدگاه‌ها و ادله آنها، ر. ك: البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٧٧ و ٢٧٨؛ علوم‌القرآن عند المفسرين: ج ١ ص ٤٠- ٤١؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٤٤.

[٢]. براى نمونه ر. ك: تفسير الطبرى: ج ١ ص ٦٤؛« اسامى و عناوين قرآن كريم»، سيد محمد باقر حجتى، ميراث جاودان: سال ٤، شماره ١، ص ١٩.

[٣]. تفسير الطبرى: ج ١ ص ٦٤؛ تفسير الثعالبى: ج ١ ص ١٥٠- ١٥١.

[٤]. المحرر الوجيز: ج ١ ص ٥٦.

[٥]. روض الجنان: ج ١ ص ٨.

[٦]. تفسير الفخر الرازى: ج ٢ ص ٢١٣؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ١٧- ١٨.

[٧]. ر. ك:« تحليلى در باره اسامى و عناوين قرآن كريم»، سيد محمد باقر حجتى، سخنرانى‌ها و مقالات: مجموعه ١، ص ١٦٧.

[٨]. التسهيل لعلوم التنزيل: ج ١ ص ٥.