گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٢٧ - ١ - ٤ نظم و اسلوب

٣. سجع متوازن، آن است كه كلمات آخر جمله‌ها، در وزن متّفق باشند و در حرف روى مختلف؛ مانند كار و كام، نهال و بهار، شريف و كريم. در اين سه نمودِ «سجع متوازن» از فواصل قرآنى به دقّت بنگريد:

«وَ آتَيْناهُمَا الْكِتابَ الْمُسْتَبِينَ‌\* و هَدَيْناهُمَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌.[١]

به آن دو، كتاب روشنگر داديم. و آن دو را به راه راست هدايت كرديم».

«وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ\* وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ\* النَّجْمُ الثَّاقِبُ\* إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ؛[٢] سوگند به آسمان و سوگند به طارق. و تو چه دانى كه طارق چيست.

ستاره فروزان. هيچ كس نيست مگر كه نگاهبانى دارد».

«وَ الطُّورِ\* وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ\* فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ\* وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ\* وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ‌\* وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ.[٣]

سوگند به طور. سوگند به كتاب نوشته شده در طومارى گسترده. سوگند به خانه آباد و سقف مرتفع و درياى سرشار».

در بندهاى گونه‌گون اين سوره، با وجود تنوّع، آهنگ ويژه سخن، محفوظ و ملموس است. اين ويژگى، در آيات و سُوَر گوناگون ديگر نيز نمودى به‌جا مى‌يابد و معانى، همپاى حروف و كلمات، و آهنگ و لحن سخن، به تصوير مى‌آيد و فضاى ذهن خواننده را بى‌اختيار به همراه خود مى‌برد. خواه آن‌جا كه سخن از مسئوليت و تكليف است:

«يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‌ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ.[٤]

پسرم، نماز را به پا دار و به معروف فرمان بده و از منكر نهى كن و بر هر مصيبتى كه به تو مى‌رسد شكيبا باش، كه اين از كارهاى بزرگ است».

[١]. صافات: آيه ١١٧- ١١٨.

[٢]. طارق: آيه ١- ٤.

[٣]. طور: آيه ١- ٦.

[٤]. لقمان: آيه ١٧.