گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥١ - دوم آيه نفى باطل

«وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ\* لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ.[١]

آن كتاب ارجمند است. از پيش و پسِ آن باطل به آن راه نمى‌يابد. فرستاده شده‌اى از سوى حكيم حميد».

توضيح چگونگى دلالت اين آيه بر مدعا بدين شرح است:

يك. اين آيه، به استناد سياق آيات پيش از آن، كه ناظر به تلاش كافران براى مقابله با قرآن است، بر عدم راهيافت باطل در آن دلالت دارد.[٢]

آيه نفى باطل، هماهنگ با چنين سياقى، بر استوارى قرآن و عدم امكان راهيافت باطل در آن تأكيد دارد. نفى راهيافت باطل در قرآن با توجه به سعه معنايى باطل، همه انواع كاركردهاى بر مدار باطل را نفى مى‌كند و تناقض قرآن با دستاوردهاى علمى و راهيافت انواع تحريف در آن، از جمله مصاديق باطل اند.

از آن جا كه اين آيه در مقام اخبار است و تخلّف اخبار الهى محال است، پس بايد به عدم امكان راهيافت هر گونه دخل و تصرف در قرآن اذعان داشت.

دو. بخش نخست، يعنى‌ «مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ» كه بر چيزهاى حاضر اطلاق مى‌شود، به عصر رسالت و دوره نزول قرآن ناظر است و بخش دوم آن يعنى فقره‌ «وَ لا مِنْ خَلْفِهِ» به دوران پس از نزول اشاره دارد كه از زمان رحلت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله تا قيامت را در بر مى‌گيرد.

سه. در آيه نفى باطل، از دو برهان لِمّى و انّى براى نفى تحريف استفاده شده است، به اين صورت كه در فقره پايانى آيه قبل، از قرآن با عنوان «كتاب عزيز» ياد شده است: «وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ». عزيز، از ريشه «الأرض العَزاز (زمين نفوذناپذير)»، به معناى استوارى و نفوذناپذيرى است و معناى آيه آن‌است كه قرآن به سبب ويژگى‌

[١]. فصّلت: آيه ٤١- ٤٢.

[٢]. التبيان فى تفسير القرآن: ج ٩ ص ١٣١.