گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١٢ - ١ - ٢ بهگزينى واژگان

خداوند ولىّ كسانى است كه ايمان آوردند. آنان را از ظلمت‌ها به سوى خود مى‌برد.

و آنان كه كافر شدند، ولىّ آنها طاغوت است؛ آنها را از خود به سوى ظلمت‌ها مى‌برند».

جمله‌هاى اديبانه قرآن، منعكس كننده تفاوت‌هايى دقيق و حكيمانه است كه مايه شگفتى و شيفتگى سخن‌شناسان است؛ نظير اين آيتِ زيبا و ظريف:

«وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى‌ هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌.[١]

و ما يا شما، بر هدايت يا در ضلالتى آشكاريم».

در آيه مورد اشاره، هدايت با حرف اضافه «عَلى» و ضلالت با حرف اضافه «فى» براى ظرفيت و فرود و درماندگى آمده است. پس آن براى هدايت و اين براى ضلالت مناسب است.

به تعبير زمخشرى، انسان هدايت‌پيشه، گويى بر سمندى تيزتك نشسته و هر جا كه مى‌خواهد مى‌رود؛ اما شخص گم‌راه، در ورطه تاريكى ژرفى فرو افتاده و نمى‌داند كه به كدام سو رو كند.[٢]

آمدن دو صفت گونه‌گون براى زمين در اين دو آيه هم‌مضمون، بر همين اساس است:

«وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ‌.[٣]

زمين را (در فصل زمستان) خشك و مرده مى‌بينى. امّا هنگامى كه آب باران بر او فرو مى‌فرستيم به حركت در مى‌آيد».

«وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ‌.[٤]

و از آيات او اين است كه زمين را خشك (فرو افتاده) مى‌بينى؛ امّا هنگامى كه آب (باران) بر آن مى‌فرستيم به جنبش در مى‌آيد».

[١]. سبأ: آيه ٢٤.

[٢]. الكشاف: ج ٣ ص ٥٨٢.

[٣]. حج: آيه ٥.

[٤]. فصّلت: آيه ٣٩.