گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦٣ - ويژگىهاى معارف قرآن

ارزشى و دستورالعمل‌هاى رفتارى، ويژگى‌هايى دارند كه قرآن را از مكتوبات بشر و ديگر كتب منسوب به اديان ممتاز مى‌سازند.

الف- خِردپذيرى و خِردپرورى: اصول معارف و مفاهيم قرآن، بر پايه عقل و منطق استوارند. اساس تعاليم اسلام، بر مدار جهل‌ستيزى و عقل‌انگيزى،[١] تقليدزدايى،[٢] پندارسوزى و دانش‌سازى‌[٣] مى‌چرخد.

توحيد و يكتاباورى- كه مطلع‌الغزل دعوت تمام انبيا و شرايع آسمانى است-، تبيين‌كننده عقلانى و بنياد استوار تمام نظام‌هاى تشريعى و ارزشى قرآن است. بايدها و مسئوليت‌آفرينى نظام‌هاى ارزشى و رفتارى كه در فلسفه اخلاق و فلسفه حقوقْ مورد كاوش و تحقيق است، مبناى خلل‌ناپذير خويش را تنها مى‌تواند در پرتو نگرش توحيدى و يگانه‌باورى معنا بيابد.

ب- هماهنگى با فطرت و سرشت مشترك انسان: از جمله ويژگى‌هايى كه مى‌توان از خصوصيات معارف قرآن برشمرد، هماهنگى آنها با سرشت طبيعى و آفرينش فطرى همه انسان‌هاست. از همين روى، اين مفاهيم، از فراگيرى و جامعيت خاصى نسبت به همه نيازهاى ثابت و متغير براى همه مخاطبان انسانى با هر رنگ و نژاد، و در هر زمين و هر زمان برخوردار است (جامعيتِ همگانى، هميشگى و همه‌جايى):

«فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ‌.[٤]

روى خود را با گرايش تمام به حق، به سوى اين دين كن، با همان سرشتى كه خدا مردم را بر آن سرشته است. آفرينش خدا تغييرپذير نيست. اين است همان دين پايدار، ولى بيشتر مردم نمى‌دانند».

[١]. فصّلت: آيه ٣٧؛ يونس: آيه ١٠٠.

[٢]. نحل: آيه ٤٣.

[٣]. انعام: آيه ١١٦؛ مجادله: آيه ١١.

[٤]. روم: آيه ٣٠.