گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٤ - يك آيه ٨٣ از سوره بقره

فرمود: «آيا ناسخ را از منسوخ، باز مى‌شناسى؟».

گفت: خير.

فرمود: «هم خود به هلاكت در افتاده‌اى و هم ديگران را به هلاكت مى‌افكنى! تأويل هر حرفى از قرآن، بر چند وجه است».[١]

١١٣. امام صادق عليه السلام: از چيزهايى كه امام بايد دارا باشد، پاك كردن [خود] و پاك بودن از گناهان و معصيت‌هاى مهلكى است كه موجب آتش [دوزخ‌] مى‌گردد. ديگر، برخودارى از علمى كه تمام آنچه از حلال و حرام را كه امّت، بِدان نياز دارند، روشن كند. ديگر، علم به كتاب [آسمانى‌] آن و شناخت خاص و عام، و محكم و متشابه، و ريزه‌كارى‌هاى علوم آن، و تأويلات شگفت‌انگيز آن، و ناسخ و منسوخش.[٢]

ر. ك: ص ٥٤٠ (استواران در دانش و در شناخت تأويل).

٨/ ٣ برخى از آيه‌هايى كه منسوخ ناميده شده‌اند

يك. آيه ٨٣ از سوره بقره‌

١١٤. امام باقر عليه السلام‌- در باره اين سخن خداى عز و جل: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً؛ با مردم به نيكى سخن بگوييد»-: اين آيه در باره اهل ذمّه نازل شد و سپس سخن ديگر خداى عز و جل: «با كسانى كه ايمان نمى‌آورند، بجنگيد»[٣]، آن را نسخ كرد. هر يك از آنان كه در دار الإسلام هستند، جز

---

[١].

إنَّ عَلِيّاً عليه السلام مَرَّ عَلى‌ قاضٍ، فَقالَ: هَل تَعرِفُ النّاسِخَ مِنَ المَنسوخِ؟ فَقالَ: لا. فَقالَ: هَلَكتَ وأهلَكتَ! تَأويلُ كُلِّ حَرفٍ مِنَ القُرآنِ عَلى‌ وُجوهٍ‌ ( تفسير العيّاشى: ج ١ ص ١٢ ح ٩، بحار الأنوار: ج ٩٢ ص ٩٥ ح ٤٩).

[٢].

إنَّ مِمَّا استُحِقَّت بِهِ الإِمامَةُ التَّطهيرَ وَالطِّهارَةَ مِنَ الذُّنوبِ وَالمعاصِي الموبِقَةِ الَّتي توجِبُ النّارَ، ثُمَّ العِلمَ المُنَوِّرَ بِجَميعِ ما يَحتاجُ إلَيهِ الامَّةُ مِن حَلالِها وحَرامِها، وَالعِلمَ بِكِتابِها خاصِّهِ وعامِّهِ، وَالمُحكَمِ وَالمُتَشابِهِ، ودَقائِقِ عِلمِهِ، وغَرائِبِ تَأويلِهِ، وناسِخِهِ ومَنسوخِهِ‌ ( تفسير العيّاشى: ج ١ ص ٣٢٢ ح ١١٩، بحار الأنوار: ج ٢٥ ص ١٤٩ ح ٢٤).

[٣]. توبه: آيه ٢٩.