گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٠٥ - پيشينه تاريخى پژوهش

و شمار فراوانى از مفسّران هم در مقدمه تفسيرشان به تفصيل به مباحث جمع قرآن پرداخته و در اين زمينه اعلام نظر كرده‌اند.[١] همچنين كتاب‌هايى كه با عنوان «المصاحف» تدوين شده‌اند، مباحث مربوط به جمع قرآن را آورده‌اند، مانند كتاب المصاحف سِجِستانى (م ٣١٦ ق)[٢] و كتاب المقنع فى رسم مصاحف الأمصار.[٣]

افزون بر مقدمه تفاسير، در منابع علوم قرآنى نيز مبحث جمع قرآن جايگاهى ويژه دارد. حتى برخى از معاصران، در اين زمينه به تأليف‌هاى مستقلى روى آورده‌اند. در سده‌هاى اخير، موضوع جمع قرآن از مهم‌ترين مباحث مورد توجه خاورشناسان بوده است. تئودور نولدكه، مستشرق آلمانى، نخستين بار در فصل دوم كتابش، تاريخ قرآن، به مباحث جمع قرآن پرداخت.[٤]

سپس رژى بلاشر نيز در بخشى از مقدمه ترجمه‌اش از قرآن، مباحث جمع قرآن را بررسى كرد.

اين روند ادامه داشت تا اين كه در تحقيقات اخير، جان بِرتون، اختصاصاً در موضوع جمع قرآن، كتابى با عنوان جمع و تدوين قرآن تأليف كرد.

به نظر مى‌رسد اين كوشش خاورشناسان، با هدف تضعيف جايگاه والاى قرآن و اثبات عدم هماهنگى قرآن كنونى با قرآن عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و در نتيجه، القاى شبهه تحريف، پى‌گيرى شده باشد، در حالى كه موضوع جمع قرآن، مسئله‌اى كاملًا متفاوت با موضوع تحريف قرآن است و ديدگاه‌هاى متفاوت در موضوع جمع قرآن، با مصونيت كامل قرآن از تحريف، سازگار است و حتى توقيفى يا اجتهادى بودن چينش قرآن، نقش مؤثرى در فهم و تفسير قرآن ندارد. از همين روست كه شمارى از

[١]. ر. ك: بيان المعانى: ج ١ ص ٢٨- ٣٠؛ آلاء الرحمن: ج ١ ص ١٧- ١٩؛ تفسير الطبرى: ج ١ ص ٢١- ٢٢.

[٢]. المصاحف: ص ١١- ٣٥.

[٣]. المقنع فى رسم مصاحف الامصار: ص ٢-/ ٩.

[٤]. ر. ك: تاريخ قرآن، نولدكه: ص ٢٣٦- ٤٣٣.