و مقبول است ولى يكسانىِ ترتيب بسيارى از سوره‌ها در همه آنها مانند ترتيب سور طوال و مئين، نشان‌دهنده ترتيب توقيفى و اتفاقى بيشتر سوره‌ها و نه همه آنها است.[١] تفاوت‌هاى گزارش شده از مصحف امام على عليه السلام نيز در واقع نشان‌دهنده دو سبك تأليف قرآن بر اساس نزول و بر اساس ترتيب كنونى است و نه به معناى آشفتگى و بى‌سامانى. سخن آخر اين كه بسيارى از آنچه تحت عنوان اختلاف مصاحف از آن ياد مى‌شود، به رسم الخط و يا قرائت باز مى‌گردد و نه ترتيب سوره‌ها.[٢]

شاهد ششم: مصحف امام على عليه السلام‌

طبق روايات شيعه و برخى از اهل سنّت، امير مؤمنان عليه السلام قرآن را پس از پيامبر صلى الله عليه و آله گرد آورده است و ترتيب او با تدوين كنونى همسان نيست، بلكه گفته مى‌شود بر حسب نزول بوده است.[٣] بنا بر اين، تدوين قرآن در حيات پيامبر صلى الله عليه و آله به انجام نرسيده است و ترتيب كنونى حجيت ندارد.[٤] افزون بر اين، گزارش شيخ صدوق در باره فضايل اختصاصى امير المؤمنين عليه السلام نشان مى‌دهد كه امام على عليه السلام تنها جمع‌كننده قرآن از ميان صحابه است:

وأمّا الخامسة والخمسون، فإنَّ رَسولَ اللَّهِ قالَ لي: «سَيَفتَتِنُ فيكَ طَوائِفُ مِن امَّتي فَيَقولونَ: إنَّ رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله لَم يُخَلِّف شَيئاً، فَبِماذا أوصى‌ عَلِيّاً؟ أوَ لَيسَ كِتابُ رَبّي‌

[١]. ر. ك: نصوص فى علوم القرآن: ج ٥ ص ٤( الفصل الرابع: وصف عام عن مصاحف الصحابه).

[٢]. ر. ك: نصوص فى علوم القرآن: ج ٥ ص ٧٥ و ٨٤( فصل‌هاى پنجم و ششم).

[٣]. المصنف، ابن ابى شيبه: ج ٧ ص ١٩٧؛ بحار الأنوار: ج ٢٣ ص ٢٤٩؛ تدوين القرآن: ص ٣٤٤. قرآن ابن‌مسعود، با قرآن عثمانى، در تدوين، متفاوت بود. با سوره فاتحه آغاز مى‌شد و سپس نساء و پس از آن، سوره آل عمران بود؛ ولى به ترتيب نزول هم نبود. و گفته مى‌شود كه مصحف امام على عليه السلام بر اساس ترتيب نزول سوره‌ها بوده است: ابتداى آن، سوره علق، سپس مدّثّر، مزّمّل، مَسَد، تكوير، و همين گونه تا پايان سوره‌هاى مكّى و سپس سوره‌هاى مدنى بوده است.

[٤]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد: ج ١، ص ٢٧؛ بحار الأنوار: ج ٤١ ص ١٤٩؛ علوم القرآن، حكيم: ص ١١٤- ١١٥.