گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٣ - كنايه

«بِيَدِهِ الْمُلْكُ‌.[١]

هستى به دست اوست».

«يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ‌.[٢]

آسمان به دستان او پيچيده است».

به گفته زمخشرى در ذيل آيه فوق، با اين تعبير، عظمت خدا براى ما مجسّم مى‌شود و خدا با سخن خود، مردم را به جلال خويش متنبّه مى‌سازد؛ چرا كه امور سترگ و بزرگى كه فهم و ذهن بشر در آن متحيّر مى‌شود و انديشه‌هاى باريك نيز به سادگى نمى‌توانند آنها را دريابند، ناگزير بايد از طريق تمثيل و تخيّل، به عبارت در آيند و اين چيزى است كه در علم بيان دانسته مى‌شود؛ ولى چه بسيار گام‌هايى كه از قديم در اين وادى لغزيده‌اند و به سبب بحث و كاوش نكردن، از آيات و روايات رهيافت‌هاى سست و نادرستى به دست آورده‌اند.[٣]

قرآن براى ترسيم پايبندى و وابستگى بسيار شديد انسان‌هاى طبيعت‌گرا و معنويت‌گريز به دنيا، چنان از واژه «ثقل» استفاده مى‌كند كه حضيض زمين‌گيرى و دنيازدگى آنان را بر ژرفناى احساس مخاطب مى‌نشاند؛ تو گويى اينان چون بار سنگينى بر زمين چسبيده‌اند كه ياراى هيچ جنبش و خيزشى را ندارند:

«ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ.[٤]

چرا هنگامى كه به شما گفته مى‌شود به سوى جهاد در راه خدا حركت كنيد، بر زمين سنگينى مى‌كنيد (و سستى به خرج مى‌دهيد)».

سخن قرآن در باره سهل و بى‌اهميت بودن مرگ مستكبران، اين تعبير زيبا و رساست كه در پى مرگ ايشان آب از آب تكان نخورد:

[١]. ملك: آيه ١.

[٢]. زمر: آيه ٦٧.

[٣]. الكشّاف: ج ٣ ص ٤٠٨- ٤٠٩.

[٤]. توبه: آيه ٣٨.