گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١١ - ١ - ٢ بهگزينى واژگان

سازوارگى و هم آوازى دارند، از هم نمى‌گريزند و تنافر نشان نمى‌دهند. آرايش اين بوستان، و چينش حروف و آذين‌بندى كلمات و به صف شدن جملات، آن چنان ملايم، خوش طبع و گوارايند كه شكوهى از فونتيك زيبا در آيه‌آيه‌اش موج مى‌زند.

زمخشرى ذيل آيه‌

«وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ‌.[١]

به راستى به آنان در چيزهايى امكانات داده بوديم كه به شما در آنها امكاناتى نداده‌ايم».

مى‌گويد: «إن» نافيه، به معناى «ما» و به جاى آن گزينش شده است و اين گزينش، شكوهى از زيبايى را نشان مى‌دهد.[٢] به احتمال، ملاحظه همين ريزبينى‌ها و ظرافت‌هاست كه برخى از پژوهشيان معاصر، نظم رياضى و اعجاز عددى حروف و كلمات قرآن را از وجوه اعجاز قرآن شمرده اند،[٣] هرچند اين نگرش با دشوارى‌هايى‌[٤] رو به روست.

١- ٢. به‌گزينى واژگان‌

گزينش و جاى‌دهى حروف و واژگان، ضماير و نسبت‌هاى افعال و... در قرآن چنان سنجيده و ريزبينانه است كه نمى‌توان براى آنها بديلى‌ساز كرد. «ظلمات»، كه گزارش‌دهنده مصاديق و نمودهاى گوناگون گم‌راهى است، به صورت جمع آمده است؛ ولى «نور»، كه كنايه از صراط مستقيم و هدايت الهى است، به صورت مفرد:

«اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ‌.[٥]

[١]. احقاف: آيه ٢٦.

[٢]. الكشاف: ص ٥٢٥.

[٣]. معجزة القرآن: ص ٥٥- ١٦٨.

[٤]. تسعة عشر ملكاً: ص ١١- ١٧٥؛ دائرة المعارف قرآن كريم، ج ٣ ص ٥٨٢- ٥٩٠، مدخل« اعجاز عددى».

[٥]. بقره: آيه ٢٥٧.