گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٣ - ه - آيه اكمال(آيه ٣ سوره مائده)

ب- آيه رِبا (آيه ٢٧٨ سوره بقره)

٣٧. صحيح البخارى- به نقل از ابن عبّاس‌-: آخرين آيه‌اى كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد، آيه رِبا بود.[١]

ج- آيه ١٢٨ سوره توبه‌

٣٨. معانى القرآن- به نقل از ابن عبّاس‌-: آخرين آيه‌اى كه نازل شد، «قطعاً براى شما، پيامبرى از خودتان آمد» بود.[٢]

د- آيه كَلاله (آيه ١٧٦ سوره نساء)

٣٩. مجمع البيان‌- به نقل از بَراء بن عازِب-: آخرين سوره‌اى كه به طور كامل [و يك‌جا] نازل شد، سوره برائت بود و آخرين آيه‌اى كه نازل شد، آيه پايانى سوره نساء بود يعنى: «از تو [در باره كَلاله‌] فتوا مى‌خواهند»، تا آخر آيه.[٣]

ه- آيه اكمال‌[٤] (آيه ٣ سوره مائده)

٤٠. تاريخ اليعقوبى: گفته شده: آخرين آيه نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله، اين است: «امروز، دينتان را كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را دين مورد پسند قرار دادم». اين گزارش،

[١].

[٢]. إنَّ آخِرَ آيَةٍ نَزَلَت‌« لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ»( معانى القرآن: ج ٣ ص ٢٧٢).

[٣]. آخِرُ سورَةٍ نَزَلَت كامِلَةً بَراءَةٌ، وآخِرُ آيَةٍ نَزَلَت خاتِمَةُ سورَةِ النِّساءِ« يَسْتَفْتُونَكَ» الآيَةَ( مجمع البيان: ج ٣ ص ٢٢٩؛ مسند ابن حنبل: ج ٦ ص ٤٣٥ ح ١٨٦٦١).

[٤]. روايت است كه بعد از سوره فتح آيه:« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ» نازل شد واين آخرين آيه بود و آن حضرت صلى الله عليه و آله بعد از هشتاد روز از نزول اين آيه درگذشت. نيز از مقاتل حكايت شده كه بعد از دو سال از نزول اين سوره، حضرت رحلت فرمود و در اين دو سال هيچ كس او را مسرور و خندان نديد، و از ابن عبّاس منقول است كه چون اين سوره نازل شد پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود:« نُعِيَت إلىَّ نفسى بأنّها مقبوضة فى هذه السنة؛ خبر مرگ مرا به من رسانيدند و اين كه امسال روح من قبض مى‌شود»( تفسير منهج الصادقين فى إلزام المخالفين: ج ١٠ ص ٣٨١- ٣٨٢).