یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٠ - جهان و انسان از دیده علی علیه السلام

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤١٠

چیست؟ ایدئولوژی اسلامی را توضیح دهید.

کلمه «ایده» یعنی فکر، عقیده، هدف اصلی در زندگی، نهایت آرزو و امثال اینها. و ایدئولوژی به حسب اصل لغت یعنی فکرشناسی، ایده شناسی.

تعریف ایدئولوژی:

اما اصطلاح امروز از این کلمه معنی خاص است. ایدئولوژی یعنی آن سلسله از افکار و معتقدات اجتماعی یک شخص یا یک جمعیت یا یک آیین که محور و مرکز سایر معتقدات دیگر و تعیین کننده و مشخص کننده هدف اوست و وسیله و معیار و مقیاس ارزیابی او در مسائل مختلف دیگر است.

برای توضیح مطلب و تعریف کامل، چند مطلب باید گفته شود:

١. افکار و معتقدات و خواستههای انسان از لحاظ اصالت و اهمیت در یک درجه نیستند؛ بعضی اصلند و بعضی فرع، بعضی پدرند و بعضی دیگر فرزندان، بعضی به منزله نقطه مرکزی منظومه فکری میباشند و بعضی مانند ذراتی که بر محور و حول آن نقطه مرکزی میچرخند. خلاصه در عالم افکار و اندیشههای انسان هم منظومه وجود دارد، نقطه مرکزی و نقطههای جانبی وجود دارد، توالد و تناسل وجود دارد، اصل و فرع یعنی تنه و شاخه وجود دارد و به عبارت دیگر فکر انسان مکانیسم بخصوصی دارد و به صورت دستگاه وجود دارد. شما که اینجا نشستهاید همان طوری که ساختمان جسمتان مثلًا چشم، گوش، هاضمه، اعصابتان هر کدام یک دستگاه است که روی حساب معین تنظیم شده، دستگاه فکرتان نیز دستگاه است یعنی آنچنان نیست که افکار و معتقدات و خواستههای انسان به منزله توده انباشتهای از گندم یا سنگریزه در یک جا جمع شده باشند. هر کسی در این دنیا یک یا چند چیز دارد که محور فعالیتها بلکه محور افکار و اندیشههای اوست. تمام فعالیتها و ارادهها و خواستهها و تفکرات و تأثرات و هیجانات و عواطف او وابسته و مربوط به آنهاست.