یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٢ - جهان بینی اسلامی - جامعه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٠٢

کمک علم و دین علیه عوامل تاریخی و محیطی اقدام میکند و به کمک علم و دین علیه غرائز خودش قیام و اقدام میکند.

مسأله سنن لایتغیر:

٢. در قرآن سخن از سنن لایتغیر آمده است. یک بحث این است که آیا سنن الهی در کل عالم خلقت لایتغیر است یا در روابط میان انسان و نتایج اعمال و رفتارش؟ و بنا بر وجه دوم، آیا مجموع جامعه در حکم یک واحد است و افراد مسؤول عواقب سوء اجتماعی دیگران در دنیا هستند، یعنی آثار سوء و عواقب سوء فقط شامل حال گنهکاران میشود و یا در مورد گناهان اجتماعی شامل عموم میشود و مسأله «وامتازوا الیوم ایها المجرمون» از مختصات قیامت است؟

طبعاً آیا راست است که قوم (واحد اجتماعی) از نظر قرآن از خود حیات و موت و عمر و عزت و ذلتی دارد؟

٣. جملههای نهج البلاغه در خطبه قاصعه (خطبه ١٩٠) ٤. کلمات قوم، قریه، امت در قرآن:

و اذا اردنا ان نهلک قریة امرنا مترفیها ففسقوا فیها فحق علیها القول. ان اللَّه لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم. ذلک بان اللَّه لم یک مغیراً نعمة انعمها علی قوم حتی یغیروا ما بانفسهم. فلولا کان من القرون من قبلکم اولوا بقیة ینهون عن الفساد فی الارض. و ما کنا معذبین حتی نبعث رسولًا. و ما کان ربک لیهلک القری بظلم و اهلها مصلحون. و لکل امة اجل فاذا جاء اجلهم ... افلم یسیروا فی الارض فینظروا ...

٥. مسأله دیگر این است که آیا بر جامعه از آن جهت که یک واحد است، سنت و قانون معینی حکومت میکند یا نه؟ یعنی آیا لازمه اینکه جامعه موجود حقیقی باشد این است که اجتماع یک سلسله قوانین خاص داشته باشد و طبعاً باید آن قوانین شناخته شود تا جامعه شناخته شود، شناختن قوانین حاکم بر فرد برای شناسایی اجتماع کافی نیست، همانطور که شناسایی قوانین حاکم بر هر بسیط