یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٧ - ارکان جهان بینی الهی و جهان بینی مادی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٨٧

را ایجاب میکند.

د. عناصر مشکله و دخیله در بافت جهان برحسب دید الهی مجموعهای است از عناصر مادی و عناصر غیرمادی (روحی، ملائکه) و همچنین قوانین حاکم بر جهان برحسب نظر مادی صرفاً مادی و ماشینی و تابع قواعد فیزیکی است و برحسب جهان بینی الهی یک سلسله قوانین دیگر نیز حاکم است که ناشی از دخالت آن عناصر دیگر است. مثال خوبی که در این زمینه هست مثال تأثیر عوامل مادی و عوامل روحی در مسائل پزشکی است؛ معالجات روحی نسبت به امراض مادی مسأله جالبی است. (رجوع شود به بحث مربوط در باب علت و معلول اسفار و به الهیات اسفار، بحث دعا و به کتاب تداوی روحی کاظم زاده.) توجیه استجابت دعا و معجزات از این راه است.

ه. پیوند اجزای جهان با آفرینندهشان تکویناً که تسبیح و عبودیت است (یسبّح للَّه ما فی السموات و ما فی الارض) و رابطه خاص انسان تشریعاً.

و. رابطه جهان با انسان از لحاظ راهی که در زندگی انتخاب میکند که آیا جهان حامی و طرفدار اهل حق است و یا بیتفاوت است آنچنان که ویل دورانت در درسهای تاریخ میگوید؟

ز. رابطه اجزای عالم با گذشته است، خصوصاً رابطه انسان با عوامل گذشته که آیا جبر و تبعیت قهری است یا اختیار و آزادی نیز هست. ما معتقدیم که اختیار به معنی واقعی و آزادی واقعی مستلزم قیام در برابر عوامل جبری مادی است. در اینجا سه مکتب است:

مکتب جبر مادی (مارکسیسم)، مکتب اختیار مادی (اگزیستانسیالیسم) و مکتب اختیار الهی. و معتقدیم بنا [بر] مادیت جز جبر مطلق حکمفرما نیست و اگزیستانسیالیسم بیش از مارکسیسم اشتباه میکند.

ح. ارزیابی خصوص انسان در جهان از چند جهت:

١. کرامت و شرافت ذاتی و تکیه بر شعار «انسان باش و