اساساً جهان بینیها از یک نظر دیگر نیز با هم تفاوت دارند [١] و آن اینکه یکی تعهدآور است و دیگری نیست. جهان بینی توحیدی جهان بینی تعهدآور است، برخلاف جهان بینیهای غیرتوحیدی.

تفاوت جهان بینیها در هدایت کردن و در نشاطبخشی و در فداکار- سازی:

جهان بینی توحیدی به همین دلیل که آرمان خیز و تعهدآور و مسؤولیت ساز است هدایت کن است یعنی راه وصول به هدف و هدفها را نیز روشن میکند، و بعلاوه نشاطبخش و دلگرم کن است، و بعلاوه فداکارساز است و از همه بالاتر این است که همانطور که علامه طباطبایی فرمودهاند عنصری از عناصر همه تعلیمات میتواند باشد.

جهان بینی توحیدی مابه الانتهاء همه تحلیلهاست و آبی است که به همه ریشهها میرسد و خونی است که به همه اعضا غذا میرساند.:

همانطور که اصل امتناع تناقض اصلی است که عندالتحلیل همه قضایا به آن منتهی میشود و بدون آن یقین به هیچ اصلی پیدا نمیشود و یا لااقل یقین به هیچ اصلی یقین و احتمال اصل مخالف آن را نفی نمیکند، همچنین اصل توحید این صلاحیت را [دارد] که مانند آب ریشه همه اندیشههای دیگر را سیراب کند و مانند خون غذا به همه اعضا و اجزای اندام برساند و مانند روح بپادارنده و زندگی بخش همه اندامها باشد و بعلاوه قوه محرکه آن مکتب باشد.

نیروی محرکه مکتب از دو منبع سرچشه میگیرد:

علیهذا هر جهان بینی صلاحیت ندارد که پایه و مایه و روح یک مکتب قرار گیرد، که هم آرمان آن مکتب را بدهد و هم قوه محرکه آن مکتب باشد (نه تنها از راه غائی بلکه از راه ایجاد مسؤولیتها درباره اجرا و انجام مکتب) و هم تعهدآور و مسؤولیتآور.

مجموع خواص توحید در مکتب اسلام:

یعنی به حسب خصلت ذاتی خودش تعهدآور باشد، و هم راهنما و هدایت کن و راه وصول به هدفها را نیز تعیین کند و هم خاصیت نشاطبخشی و هم خاصیت فداکارسازی داشته باشد و هم خاصیت خون را داشته باشد که همه را تغذیه کند و نقش روح را که همه را زنده نگه دارد و هم آنچنان نفوذ داشته باشد که اصل تحلیلی همه مسائل باشد. به عقیده ما تنها جهان بینی توحیدی است که چنین خاصیتی را دارد.

[١] رجوع شود به ورقههای «یادداشت جهان بینی اسلامی».