یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٩ - فهرست مسائل جهان بینی الهی و جهان بینی مادی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٤٩

معدوم میشود یا نه؟ آیا اعاده معدوم ممکن است یا محال؟ آیا عالم و تاریخ عیناً پس از مدتی طولانی موبه مو از سر گرفته میشود و تکرار میشود؟ آیا جهان از اصلی پدید آمده و به همان اصل برمیگردد؟ آیا وحدت بر هستی حاکم است یا کثرت؟ آیا آنچه هست بود است یا شدن است؟ آیا اشیاء منقسم میشوند به جوهر و عرض؟ انقسام به واجب و ممکن چطور؟ آیا عالمی غیر از عالم ماده و زمان و مکان وجود دارد یا ندارد؟ آیا انسان دارای روح مجرّد باقی است یا نه؟ و ...

اینها در عین اینکه در عمل به کار آید، به آن سنخ نیست. اگر بگوییم جهان بینی موضع انسان را در جهان مشخص میکند، در انتخاب راهی که باید پیش بگیرد یاری میکند، نوع عکس العمل ما را درباره خود و جهان و جامعه تعیین میکند، خود ما را دگرگون میکند و روی شخصیت ما اثر میگذارد، بلکه دو جهان بینی و دوگونه انسان میسازد، رسالت و مسؤولیت ما را معین میکند که داریم یا نداریم، به ما جهت یابی میدهد، سخن درستی گفتهایم به خلاف اینکه بگوییم که مقدمه به کاربستن است، آنچنان که در شناخت علمی تجربی چنین است.

٨٦. منابع شناسایی از نظر قرآن (رجوع شود به سخنرانیهای «سیره نبوی» در مسجد جامع در سال ١٣٥٤):

الف. حس و طبیعت ب. تعقل و تفکر ج. قلب و الهام د. تاریخ و جریان جهان ه. نقل و کتاب، معلومات دیگران یا تعلم ٨٧. برای این که نتیجه عملی گرفتن برای معیار واقع شدن کافی نیست، رجوع شود به جهان بینی علمی راسل ص ٥٠.

٨٨. برای این که اطلاع ما از ماده حتی، غیرمستقیم است، رجوع شود به جهان بینی علمی راسل ص ٥٥ (مثال خورشید) و ص ٥٨ و ٦٠.