یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣١ - جهاد - آیات قرآن، سیره رسول خدا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٣١

فلم یقاتلوکم و القوا الیکم السلم فما جعل اللَّه لکم علیهم سبیلًا (سوره نساء، آیه ٩٠). رسول خدا با احدی که از او کناره گیری کرده بود نمیجنگید تا اینکه سوره برائت نازل شد و امر شد به پیغمبر که بجنگد اعم از کسی که کناره گیری کرده یا کناره گیری نکرده است، به استثنای کسانی که پیغمبر با آنها عهد بسته است که در نص آیه استثنا شدهاند.

١. در اینکه پیمان بر طبق مصالحی جایز بوده و پیغمبر پیمان میبسته شکی نیست، و در اینکه نقض پیمان به هیچ وجه جایز نبوده باز هم شکی نیست (المیزان، جلد ٩، ص ١٩٥) ولی آیا قبل از آیات برائت جایز بوده عهد و پیمان برای همزیستی و بعد از آن جایز نیست و یا اینکه باز هم معاهده و صلح ولو با مشرکین جایز است؟

٢. مسأله دیگر این است که بنا بر عدم جواز عهد و پیمان با مشرک قهراً باید گفت همزیستی به هیچ وجه جایز نیست، ولی بنا بر جواز عهد و پیمان باید گفت تازه مسأله به این صورت مطرح است که اگر عهد و پیمانی در کار نباشد، تهاجم ابتدایی برای قلع و قمع ریشه کفر و بت پرستی ولو اینکه تعرضی از آن طرف نشده باشد، جایز است یا نه؟

ممکن است گفته شود آنچه از آیات برائت فهمیده میشود این است که به این دلیل باید با آنها جنگید که اولًا عهد و پیمانی در کار نیست، ثانیاً از ناحیه آنها احساس خطر میشود، زیرا میفرماید:

کیف و ان یظهروا علیکم لا یرقبوا فیکم الًّا ولا ذمّة یرضونکم بافواههم و تأبی قلوبهم و اکثرهم فاسقون ... لایرقبون فی مؤمن الًّا ولا ذمّة و اولئک هم المعتدون ... الاتقاتلون قوماً نکثوا أیمانهم و همّوا باخراج الرسول و هم بدؤکم اوّل مرّة ...

٣. در تفسیر المنار، ج ١١، صفحه ١٢٣ تحت عنوان «فی احکام القتال و المعاهدات والصلح و هی ٢٠ حکماً» حکم اول را برائت از مشرکین عرب میداند و علت آن را روش خاص آنها در مخالفت با