یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٣ - تحمل و سعه صدر نسبت به عقاید و سلیقه های دیگران

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٨٣

مختلف آفریده شدهاند. در حدیث است: لو علم الناس کیف خلقوا لم یلم احد احداً. مبادی و رشتههای سرشت مردم و همچنین مبادی تربیت مردم مختلف است. درست است که روح و قلب بیش از جسم و تن قابل قالب گیری و تغییر است ولی اینطور نیست که روحیه مثل قطعههای گِل باشد که به آسانی بتوان آنها را در قالبی مثل قالب خشت یا قالب فلزات ذوب شده ریخت و هرطور که خواست از آن صورتی و شکلی پدید آورد، حتی دراختیار خود شخص هم نیست.

مگر ممکن است خود شخص با تصمیم و اراده، هر شکلی را که میل دارد به روح خود بدهد؟! البته نه.

مردم در عین اینکه باید در یک صراط مستقیم و یک شاهراه حرکت کنند، هر کدام راهی از وجود خودشان مخصوص به خودشان دارند و به قول آقای طباطبایی در تفسیر سوره حمد: صراط یکی است اما سبیل، مختلف و متفاوت است.

شرط هادی و راهبر، سعه صدر و قدرت تحمل است که در عین اینکه همه مردم را میخواهد به یک شاهراه هدایت کند توجه داشته باشد که «الطرق الی اللَّه بعدد انفاس الخلائق»، توجه داشته باشد که سبیل متفاوت است. همچو شخصی بهتر میتواند مردم را هدایت کند، برخلاف اشخاص تنگ نظر و ضیق المشرب که حتی در جزئیات زندگی مردم نیز میخواهند دخالت کنند و تضییق به عمل آورند.

از همین جا میتوان فهمید که خوبی یک آئین به این نیست که حتی در جزئیات بخواهد بر مردم تضییق کند و همه را در راه فرعی واحد ببرد. خوبی به این است که راههای فرعی و تعدد آنها را به رسمیت بشناسد، یعنی در حقیقت اختلافات لایتناهی فردی و اختلافات و تفاوتهای اقلیمی و منطقهای قومی و حتی اختلافات زمانی و عهدی را به رسمیت بشناسد، در عین اینکه همه بشر را به یک شاهراه هدایت میکند.

اگر پدر و مادر نسبت به فرزندان و رئیس یک اداره نسبت به زیردستان و معلم نسبت به شاگردان و رئیس یک کشور نسبت به