یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٥ - جهان بینی اسلامی - جامعه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٤٠٥

میان دو طبقه مرفه و محروم میداند. در این باره قبلًا در بحث «انسان از نظر جهان بینی اسلامی» بحث شد و خوب است مجدداً هم بحث شود.

٧. عطف به ورقههای «جهان بینی اسلامی» شماره ١١، مسائل مربوط به جامعه عبارت است از:

الف. ترکیب اجتماع یک ترکیب حقیقی است ولی نه از نوع ترکیب عناصر و نه از نوع ترکیب موجود زنده از اعضا، که قبلًا شرح داده شد.

ب. اجتماع یک موجود زنده است و از خود حیات و موت و جوانی و پیری (ولی قابل تجدیدِ جوانی است) و بیماری و عزت و ذلت دارد.

ج. اجتماع به حکم اینکه واحد حقیقی است، قوانین خاص حاکمه دارد و شناخت اجتماع موقوف است به شناخت آن قوانین (جامعه شناسی، علم مستقل از انسان شناسی).

د. دو نظریه معروف اصالت اجتماع و اصالت فرد به معنی اینکه اصالت هر یک مستلزم اعتباریت و لااقل سلب استقلال دیگری باشد هر دو غلط است. فرد در عین حال که عضوی از اجتماع است و تحت تأثیر جبری اجتماع است از نوعی آزادی و تأثیر و نیروی تغییر و حاکم بر اجتماع برخوردار است، واحد انسان نقش فعال بر روی اجتماع دارد.

ه. لازمه آن نوع اصالت و وحدت اجتماع در عین نوعی استقلال فرد این است که افراد نوعی سرنوشت مشترک دارند و نوعی سرنوشت غیرمشترک.

و. نقش اساسی تقوا و ایمان در صلاح اجتماع و اینکه عامل بی ایمانی و فساد اخلاق نابودکننده اجتماع است، نه برعکس آنچنانکه برخی متدینین ما شاید بپندارند: