یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٥ - جهان بینی - تعریف، کلمه مرام و کلمه مسلک

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٩٥

اندیشههای عملی یعنی یک نوع تأثیری از ناحیه اندیشههای نظری در اندیشههای عملی قائلند. این نوع تأثیر عیناً منطبق است به آنچه امروز گفته میشود که جهان بینی هر مرام و مسلک عبارت است از مبنا و تکیه گاه فلسفی و فکری آن مرام و مسلک در مسائل مربوط به جهان، انسان، اجتماع.

٥. اولًا لازم است به عنوان مثال یک هدف را با تکیه گاه فلسفی او ذکر کرد، مثلًا هدف مارکسیسم که به ادعای خودش نجات توده محروم است با تکیه گاه فکری او که عوامل تولید را عامل اصلی تحریک تاریخ میداند.

مثال:

و همچنین مثالهایی درباره مسلک و مرام و ارتباطش با جهان بینی باید ذکر کرد. مثلًا فرض کنیم که یک انسان مصادف میشود در جریان مرام و مسلکش با برخورد به موانع عاطفی از قبیل پدر و مادر و زن و فرزند و عدم رضایت آنها، باید جهان بینی اشکال را حل کند.

مقوّمات جهان بینی که به شکل جهان و روح جهان و قیافه جهان مربوط است نه به اندام جهان:

٦. در ورقههای «جهان از دیده علی» گفتیم در جهان بینی بحث کمّی مطرح نیست که کی جهان را بیشتر میداند و کی کمتر، بلکه [بحث] در کیفیت و شکل و نظام حاکم بر جهان است. ممکن است یک عالمتر از جاهلتر جهان بینی ضعیف تری داشته باشد. بنابراین اطلاعات زیاد مثلًا در فیزیک، ریاضی، زبان و غیره تأثیری در جهان بینی ندارد. اما اینکه آیا نظام نظام تکامل است؟ آیا کامل و بی نقص است؟ آیا زنده و بیدار است؟ آیا عادل است؟ آیا سه بعدی است یا چهاربعدی؟ آیا انسان به حسب نهاد خیر و عدالتخواه است یا عدالت را عقل به حکم مصلحت باید بر او تحمیل کند و یا ماشین به حکم جبر اقتصاد باید تحمیل کند و آیا بشر وجدان فطری اخلاقی مادی دارد؟ پس آیا تربیت را باید بر این اساس قرار داد یا نه؟ یا آزادی و دموکراسی را به عنوان بهترین وسیله برای ارضای تمایلات خودمان باید بخواهیم یا به عنوان یک هدف مقدس و شایسته فداکاری؟ آیا خون انسان چقدر احترام دارد؟ آیا انسان از لحاظ ناموس اجتماعی یعنی عفاف و از لحاظ ناموس سیاسی یعنی تفویض