یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٤ - جهان بینی - تعریف، کلمه مرام و کلمه مسلک

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٩٤

غلط.

اردشیریسم:

٣. هر چند شوخی است، ولی شعار شیخ حسن اردشیره عبارت است از کشف یک راه حل عمومی برای همه حوادث مهم تاریخی [١]، از اینکه مثلًا ابراهیم که در برابر نمرود و موسی که در برابر فرعون و حضرت محمد که در برابر جهان خود قیام کرد، حتماً در اثر این بوده که غذاشان اردشیره بوده است، و یا اینکه مائده آسمانی اصحاب مسیح و منّ و سلوای موسی و غذایی که حضرت محمد در خلوت انس خورد اردشیره بوده است، غذاهای بهشتی همه یا اردشیره است و یا چاشنی از اردشیره دارد. به هر حال اردشیریسم خود نوعی جهان بینی اجتماعی است و مبنای راه حلهای شیخ حسن اردشیریست بوده است.

امتلائیسم:

یا آقای فکور که وسواس امتلای معده داشت و در حال امتلای معده احساس دگرگونیهای زیادی در خود میکرد، عصبانی میشد، فکرش کار نمیکرد، با دیگران مشاجره مینمود، بی مهر و محبت میشد، به این نتیجه رسید که تمام حوادث شوم تاریخ از امتلاء است:

حجاج سفاکی و آدم کشی میکرد از امتلاء بود، یزید امام حسین را شهید کرد از امتلاء بود، اگر یک فلوس کامل همان ایام به او میدادند همه قضایا حل شده بود، نادر که چشمها را میکند و از کلهها منارهها میساخت از امتلاء بود. میگفت راه حل همه مشکلات جهان را پیدا کردهام؛ مثلًا اگر یک مسهل به مائو و یک مسهل به کاسیگین بدهند و یک مسهل هم به نیکسون، اختلافات آمریکا و شوروی و چین حل میشود.

فرق جهان بینی و ایدئولوژی (اندیشه نظری و عملی):

شیخ حسن تمام زیباییهای تاریخ بشر را از اردشیره، و فکور تمام زشتیهای جهان را از امتلاء میدید.

٤. فلاسفه، اندیشهها را منقسم میکنند به نظری و عملی یا حقیقی و اعتباری، و آنگاه نوع دخالتی از اندیشههای نظری در