یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٥ - جهان بینی خوب، مشخصات

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٧٥

خاص بدهد و [جهان را] در نظام خاص ببیند که سیستم فلسفی خاصی را ایجاب کند، آن را جهان بینی مینامیم. از قبیل دو نوع عقیده درباره یک انسان که فقط اختلاف عقیده درباره شخصیت یک انسان منشأ دو نوع عقیده میشود، اما اینکه مثلًا فلان کس انگشتهایش بلند است یا کوتاه، تأثیری در شخصیت او و در ساختن عقیده جداگانه درباره او ندارد. مثلًا اینکه:

الف. جهان زنده است و حیات و شعور و آگاهی بر آن نظارت دارد یا نه؟

ب. آیا به حق و عدل برپاست و هدف دارد یا نه؟ و آیا هدف، ایصال هر موجود است به کمال خود یا نه؟

ج. آیا جبر حاکم است یا اختیار؟

د. آیا جهان بالاترین کمال ممکن را دارد یا ناقص است؟

ه. آیا ثابت است یا متکامل؟

و. آیا زشت است یا زیبا، دوست داشتنی است یا نه؟

ز. آیا صادق و صریح است یا غدّار و فریبکار؟

ح. آیا روشن است یا تاریک؟

ط. آیا سنن و نظاماتی دارد یا آنارشی بر آن حکومت میکند و هوا و هوس و لعب بر آن حاکم است؟

ی. آیا اجزای جهان متشتت است یا مجموعهای است بهم پیوسته؟

عناصری که در نوع جهان بینی تأثیر دارد همین عناصر است که گفته شد. اکنون ببینیم مشخصات یک جهان بینی خوب چیست.

منطقی بودن:

الف. منطقی بودن و قابل استدلال بودن. اگر یک جهان بینی منطقی بود، از نیروی منطق و فلسفه و علم حمایت میشود و این نیرو پشتوانه اوست و این جهت شانس پیروزی او را زیاد میکند، برخلاف یک جهان بینی تعبدی محض مانند تثلیث مسیحیت.

منطقی بودن، یک جهان بینی را از ابهام و تاریکی خارج میکند و در فضای روشن منطق و علم و اندیشه وارد میسازد.