یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٨ - یادداشت جهان بینی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٦٨

و اینکه بشر جز عمل خود نیست، بشر آزاد و مختار است، وجود بر ماهیت تقدم دارد، انسان با هرچه انتخاب میکند راه همه آدمیان را تعیین میکند، بر مبنای انتخابش است که بشر باید اینچنین باشد، بشر با انتخاب خود اخلاق میآفریند، جدایی و تنهایی در سرشت بشر نیست، انکار فلسفه جبریت، با سرنوشت باید مقابله کرد، باید در مقابل سنتها عصیان کرد مطرح است. ولی آن چیزی که به این فلسفه جنبه انسانی میدهد و میخواهند از آنچه گفته شد نتیجه بگیرند مسؤولیت است که هر فردی دارای رسالتی بزرگ و مسؤولیتی بزرگ است. اینجاست که پرسش ما مطرح است که ریشه و مبنا و الهام بخش این اندیشه از کدام جهان بینی میتواند استنباط شود.

در کتاب اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، تألیف سارتر، ترجمه مصطفی رحیمی، ص ٢٦ میگوید:

«اگر براستی وجود مقدم بر ماهیت است، پس بشر مسؤول وجود خویش است. بدین گونه نخستین کوشش اگزیستانسیالیسم آن است که فرد بشری را مالک و صاحب اختیار آنچه هست قرار دهد و مسؤولیت کامل وجود او را بر خود او مستقر کند. همچنین هنگامی که ما میگوییم بشر مسؤول وجود خویش است، منظور این نیست که بگوییم آدمی فقط مسؤول فردیت خاص خود است بلکه میگوییم هر فردی مسؤول تمام افراد بشر است.».

مسأله استمداد از عالم بالا و مسؤولیت:

در پاورقی این صفحه میگوید:

«چون بشر بیهیچ مددی و الهامی از عالم بالا خود را میسازد، بنابراین همه مسؤولیتها به عهده خود اوست. مثلًا مسؤولیت حرکت اتومبیل با راننده است، اما در بشر هرچه هست در خود اوست، مسؤولیت تام نیز جز به عهده خود او