یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٢ - یادداشت جهان بینی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٦٢

عدالت را تنها به خاطر مصلحت بشر [میخواهند] که هر فردی از بیم تعدی دیگران باید تسلیم شود یا آن که عدالت محبوب و معشوق اوست و ناموس کل جهان است و برای اینکه با روح جهان هماهنگ شود عدالت را دوست میدارد؟ از نظر منطق امثال راسل، افراد هم زور تسلیم عدالت باید بشوند نه زوردار و کم زور. علیهذا جانسون که در مقابل فلسطینیها و یا ویتنامها قرار میگیرد، منطقی نیست که او را ملزم به عدالت کنند؛ فقط در برابر کاسیگین و برژنف و در برابر مائو باید منطقاً ملزم به عدالت شود.

اما در جهان بینی علی علیه السلام عدالت محبوب و مطلوب است چون مطلوب جان جانان جهان است.

١٣. مسؤولیت:

جهان بینیها- چنانکه گفته شد- از نظر معنی و ارزش دادن به زندگی متفاوتند. اکنون میگوییم برخی جهان بینیها طبعاً آدمی را مسؤول و متعهد میکند و مکلّف میسازد، برخلاف بعضی جهان بینیهای دیگر که قادر به ایجاد چنین تعهد و مسؤولیتی نیست یا از حدود احساسات بیمنطق تجاوز نمیکند، و به عبارت دیگر برخی جهان بینیها نوعی آگاهی میبخشد که نامش تعهد است و برخی نه.

یک خاصیت جهان بینی الهی این است که تعهدآور است:

الم اعهد الیکم یا بنی ادم ان لاتعبدوا الشیطان ... پیغمبر فرمود: کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته.

احساس مسؤولیت علی علیه السلام:

علی علیه السلام میفرماید: انکم مسؤولون حتی عن البقاع و البهائم. علی خود را در برابر انسانها آنقدر مسؤول میداند که خلافت را علی رغم تمایل شخصی بلکه به خاطر مسؤولیت میپذیرد که: «لولا حضور الحاضر و قیام الحجة بوجود الناصر ... لالقیت حبلها علی غاربها و لسقیت اخرها بکأس اولها» یا میگوید: «أ اقنع من نفسی بان یقال امیرالمؤمنین و لااشارکهم فی مکاره الدهر» یا به عثمان بن حنیف مینویسد: «و ما ظننت انک تجیب الی طعام قوم ...».

١٤. عبادات و فلسفه آنها برای تثبیت و تحکیم همین مسؤولیت