یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦١ - یادداشت جهان بینی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣٦١

انسان در شرایط مختلف احساسهای مختلفی دارد، مثلًا انسان در وقتی که دستش گرم است یک آب ٣٧ درجه را سرد و وقتی که سرد است گرم و گاهی با دو دست بهطور متفاوت احساس میکند [١]. چشم و گوش نیز در شرایط مختلف همینطور.

اینها شرایط خارجی است که تغییر میپذیرد و قابل تشخیص است، ولی از کجا که هر کسی با یک عینک مخصوص از مادر متولد نشده باشد؟ پس دیدها و بینشها درباره رنگها و شکلها و حجمها و حرارت و برودتها متفاوت است.

اینها مربوط به سطح جهان است. درباره عمق جهان و توجیه جهان و تفسیر فلسفی جهان پرسشها متفاوت است؛ یکی جهان را شاعر میبیند و یکی بیشعور، یکی عادل میبیند و یکی ستمگر، یکی مهربان میبیند و دیگری بیرحم و قسی القلب.

بینش سعدی و مولوی و حافظ که میگویند: آن که هفت اقلیم عالم را نهاد ... مقدّری که به گُل نَکهت و به گِل جان داد ... و امثال اینها با بینش خیام که میگوید: گر بر فلکم دست بُدی چون یزدان ...

متفاوت است.

اینکه حق با کدام است و کدامیک واقع بینانهتر است یک مبحث عمیق فلسفی است، ولی ما میتوانیم از راهی که ویلیام جیمز رفته است برویم و آن اینکه کدامیک به حال بشر نافعتر است (پراگماتیسم).

ایده عدالت یا ایده انساندوستی:

١٢. عدالت چیزی است که اغلب فیلسوفان جهان از آن دم میزنند و احدی در مفید بودن آن به حال بشر تردید ندارد (رجوع شود به نمره ٢٣)، اما باید ببینیم کدامیک از این جهان بینیها عملًا با ایده عدالت سازگار است و قادر است آن را تأمین کند.

آیا عدالت به خاطر مصلحت خود است یا ایده است؟:

آیا فلسفه امثال راسل که جهان را تاریک و کور و کر و بیتفاوت میدانند و