یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٨ - جهاد اسلامی و آزادی عقیده

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ٣١٨

آزادی نبودن مانع برای آن اوضاع و شرایط اجتماعی است که وجود آنها در تمدن امروز لازمه خوشبختی فرد است (هرلدلسکی- آزادی و حیثیت انسانی، ص ٩٤) و گاهی میگویند: آزادی نبودن مانع در راه نمو و تکامل و تجلی شخصیت آدمی است.

٢٥. مسأله لزوم اختلاف و تنوع که از شرایط کمال و پیشرفت است و در صورت قالبی بودن، افکار فاسد میشود (رجوع شود به کتاب آزادی و حیثیت انسانی، صفحه ٤٩ و ...، ایضاً ورقههای «احیای تفکر اسلامی» راجع به اینکه یکی از اصول تفکر اسلامی سعه مشرب و نظر است.)

٢٦. تکیه بر روی آزادی فردی در اروپا به حد افراط، عکس العمل اختناقهای سیاسی و مذهبی بود، ولی بعداً [با] پیدایش مسلکهای اجتماعی و سیاسی نظیر کمونیسم و سوسیالیسم که برای خود رسالتی بشری قائل بودند بار دیگر تضاد آزادی فردی با پیشرفت اجتماعی روشن شد و مسأله قدرت دولت مطرح شد (ر. ک:

نمره ٢٨).

٢٧. ما باید بدانیم اگر رسالتی بشری داریم تا چه اندازه میتوانیم متکی بر بلوغ بشریت و بر تبلیغ منطقی باشیم. شاید روزی برسد که بشر آن اندازه بالغ شود، ولی هنوز نرسیده است.

٢٨. عطف به نمره ٢٦؛ این همه تکیه بر روی آزادی فردی و اینکه آزادی فرد را هیچ چیز جز آزادی افراد دیگر محدود نمیکند (حتی مصالح خود فرد و مصالح جامعه) عکس العمل اختناقهای سیاسی و مذهبی اروپا بود و این همه پس از انقلاب کبیر فرانسه به این شکل مطرح شد و یک عکس العمل افراطی بود که منجر به بی تفاوتی افراد نسبت به سرنوشت و مصالح جامعه و بشریت شد؛ مسأله مسؤولیتها، تعهدها، ارزشهای انسانی بکلی فراموش شد؛ ولی بعدها با پیدایش مکتبهایی نظیر سوسیالیسم، کمونیسم، اگزیستانسیالیسم بار دیگر به تعهدها و مسؤولیتها در مقابل مصالح بشریت توجه شد و معلوم شد تنها اصل مقدس بشریت اصل آزادی