یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٤ - تعلیم و تربیت اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٧٤

یک بار دیگر با اصل «خودت را بشناس» روبرو میشویم و میفهمیم برای تربیت و پرورش انسان باز باید به اصل «خودت را بشناس» پناهنده شویم، و چه عالی فرمود علی علیه السلام: معرفة النفس اعظم المعارف. میبینیم که تمام اصول تربیتی از معرفة النفس باید استنتاج شود. پس در اینجا نیز نقطه شروع و نقطه عزیمت «خودت را بشناس» است.

ج. پرورش برخی استعدادهای انسان و مهمل گذاشتن برخی دیگر یا مبارزه کردن با آنها، عدم تعادل ایجاد میکند و انسان را به صورت موجودی خطرناک درمیآورد.

د. به بیانی که قبلًا در مورد علم مفید و غیرمفید گفتیم، دانش از عوامل ساخته شدن انسان است نه خودِ ساخته شدن؛ یعنی انسان باید عالم شود که به وسیله علم ساخته شود و بسازد. نفسِ عالم شدن، ساخته شدن نیست. (قابل بحث است.)

ه. باید بدانیم انسان که باید ساخته شود و پرورش داده شود، چند نوع پرورش یا تغییر باید در او صورت گیرد تا کامل گردد؟

پاسخ این است که شش نوع: علمی و فکری، عاطفی و اخلاقی، ذوقی و هنری، فنی و صنعتی، عبادی و پرستشی، اجتماعی و تعاونی.

درباره علم و فکر و آگاهی سخن گفتیم. درباره «اخلاقی» باید بگوییم که دو قسمت است. یکی از نوع تصفیه و تزکیه است که همانطور که آب یک چشمه در آغاز صاف و زلال است و بعد خلطها و مزیجها پیدا میکند و باید تصفیه شود تا قابل شرب باشد، انسان نیز نیازمند به تصفیه و تزکیه است. دیگر، مربوط است به تقویت اراده اخلاقی و تقویت عواطف اخلاقی یعنی محبت، همکاری، تعاون، و البته این قسمت شامل اخلاق اجتماعی یعنی تربیت اجتماعی که از مهمترین مسائل است نیز میشود. و اما ذوقی و هنری و پرورش احساسهای لطیف ذوقی مثلًا در فصاحت و بلاغت، عرفان و شناخت زیبایی خلقت (ان اللَّه جمیل یحب الجمال) مخصوصاً درک زیباییهای معنوی، زیباییهای حیات از قبیل گلها، مرغهای زیبا و امثال اینها. و اما فنی و صنعتی مربوط است به فنون و تکنیک هر عصر، مثلًا تربیت