یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٩ - تزکیه نفس، بدبینی به نفس

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٢، ص: ١٠٩

اتقوا اللَّه وانظروا لانفسکم فان احق من نظر لها انتم.

ایضاً صحیح بخاری، جلد ٧، صفحه ٤٠:

عبداللَّه بن عمرو بن العاص، قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و سلّم: یا عبداللَّه! الم اخبرک عنک انک تصوم النهار و تقوم اللیل؟ فقلت: بلی یا رسول اللَّه، قال: فلاتفعل، صم و افطر و قم و نم، فان لجسدک علیک حقاً و ان لعینک علیک حقاً و ان لزوجک علیک حقاً.

علاوه بر اینها روایات زیادی در منع رهبانیت و ریاضت آمده است که در محل خود مسطور است، مثل روایت معروف عثمان بن مظعون (ر. ک: مسأله حجاب ص ٤٣).

علل بدبینی:

منظور چیز دیگر است، منظور جلوگیری از فساد نفس است.

علت این بدبینی چند چیز است:

تعادل در واقع بینی:

الف. مبارزه با خوشبینی غیرواقع بینانهای که ناشی از حب ذات و آثار ذات است و هرکس نسبت به خود و شؤون مربوط به خود دارد. به قول سعدی: هرکس را عقل خود به کمال نماید و فرزند خود به جمال. حالت تبرئه خود و متهم ساختن غیر خود در همه افراد بشر هست. این دعوت به بدبینی درواقع مبارزه با آن خوشبینی ناشی از حب ذات است که «من احب شیئاً احب اثاره و من عشق شیئاً اعشی بصره» که هرکس از کاسه چشم خودش مجنون وار لیلی نفس خود را میبیند. هر جانی خود را عطوف و هر ممسک خود را بخشنده و هر جاهل خود را عالم و هر بدگِل خود را خوشگل و طبعاً هر مجرم خود را مبرّا میبیند. این عینک بدبینی برای خنثی کردن اثر آن عینک خوشبینی است، مثل دو عینکی که یکی بزرگ ببیند و دیگری کوچک. پس این بدبینی واقعاً به معنی این نیست که چون واقعیت نفس شر است و بدی است و نبایستنی است پس این بدبینی عین واقع بینی است، بلکه این بدبینی یعنی خنثی کردن اثر خوشبینی تا