تذکره الاولياء - عطار، محمد بن ابراهیم - الصفحة ٢٤٧ -           ذکر حاتم اصم قدس الله روحه

و گفت :هر که در اين مذهب آيد سه مرگش ببايد چشيد :موت الابيض و آن گرسنگي است ؛و مودت الاسود و آن احتمال است ؛و موت الاحمر ؛و آن مرقع داشت است.

وگفت :هرکه به مقدار يک سبع از قرآن حکايات پارسايان در شبانه روزي برخود غرضه نکند دين خويش به سلامت نتواند نگاه داشت.

و گفت :دل پنج نوع است :دلي است مرده ؛ودلي است بيمار ؛و دلي است غافل؛ودلي است منتبه ،و دلي است صحيح .دل مرده

دل کافران است .دل بيمار ،دل گناهکاران است .دل غافل ،دل برخوردار است.دل منتبه ،دل جهود بدکار است،قالوا قلوبنا علف .ودل صحيح ، دل هوشيار است که در کار است و با طاعت بسيار است وبا خوف از ملک ذوالجلال است .

و گفت :در سه وقت تعهد نفس کن :چون عمل کني ياد دار که خداي ناظر است به تو ؛ و چون گويي ياد دار که خداي مي شنود آنچه مي گويي ؛ و چون خاموش باشي ياد دار که خداي مي داند که چگونه خاموشي.

و گفت :شهوت سه قسم است :شهوتي در خوردن ؛شهوتي است در گفتن ؛ و شهوتي است در نگريستن .درخوردن اعتماد بر خداي نگاه دار ؛و در گفتن راستي نگاه دار ؛و در نگريستن عبرت نگاه دار .

و گفت :در چهار موضع نفس خود را باز جوي :در عمل صالح بي ريا ؛ و در گرفتن بي طمع ؛ و در دادن بي منت ؛ و درنگاه داشتن بي بخل .

و گفت :منافق آن است که آنچه در دنيا بگيرد به حرص گيرد و اگر منع کند به شک منع کند و اگر نفقه کند در معصيت نفقه کند و مومن آنچه گيرد به کم رغبتي و خوف گيرد و اگر نگاه دارد به سختي نگاه دارد.يعني سخت بود بر ا و نگاه داشتن و اگر نفقه کند در طاعت بود خالصا لوجه الله تعالي .

و گفت :جهاد سه است ؛ جهادي درسر با شيطان تا وقتي که شکسته شود ؛ و جهادي است در علانيه در اداي فرايض تا وقتي که گزارده شود .چنانکه فرموده اند نماز فرض به جماعت آشکار و زکوه آشکارا و جهادي است با اعداء دين در غزوه اسلام تا کشته شود يا بکشد .

و گفت:مردم را از همه احتمال بايد کرد ،مگر از نفس خويش .

و گفت :اول زهد اعتماد است برخداي ،وميانه آن صبراست ؛ و آخر آن اخلاص است.