روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٨ - ترجمه
گفت: أَضٰاعُوا الصَّلاٰةَ ،نماز ضايع كردند. وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوٰاتِ ،و به دنبال شهوتها رفتند.
گفتند:مراد جهوداناند كه از فرزند پيغامبران بودند،نسب با ايشان داشتند و لكن سيرت ايشان نداشتند.مجاهد و قتاده گفتند:در اين امّتاند أَضٰاعُوا الصَّلاٰةَ ، يعنى نمازهاى فريضه رها كردند.
عبد اللّه مسعود و قاسم بن مخيمره و ابراهيم گفتند:اضاعت الصّلاة،تأخيرش باشد از وقت خود.قرّة بن خالد گفت:يكى از جمله رعاياى ضحّاك نماز ديگر را تأخير كرد تا نزديك بود كه آفتاب فروشود،ضحّاك اين آيت برخواند و گفت:اگر كسى نماز خود رها كند بر من بهتر باشد از آنكس كه ضايع كند. وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوٰاتِ ،مقاتل گفت:آناناند كه نكاح خواهر پدرى روا دارند و حلال گويند.
كلبى گفت:مراد لذّات است و شرب خمر.مجاهد گفت:اين آنگه باشد كه قيامت نزديك رسد و صالحان امّت محمّد بروند تا جاهلان به زنا و لواطه مشغول شوند.
ابو سعيد خدرى روايت كرد از رسول-عليه السّلام-كه:او اين آيت بخواند و گفت:اينان پس از شصت سال باشند از هجرت من،و اميرالمؤمنين على -عليه السّلام-گفت:اين آنگاه باشد كه بناها بلند كنند و اسبان [١]منظور نشينند و جامههاى مشهور پوشند.وهب گفت: فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ ،خلف شرّابون للقهوات، لعّابون بالكعبات.ركّابون للشّهوات،متّبعون للذّات،تاركون للجمعات،مضيّعون للصّلوات،كعب گفت:در آخر زمان گروهى پديد آيند تازيانها [٢]به دست گرفته بهمانند دنبالههاى گاوان،مردمان را به آن زنند،آنگه اين آيت بخواند: فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ،ايشان غىّ بينند،و«غىّ»،ضدّ رشد باشد،يعنى ايشان راشد نباشند،و«غىّ» بين خيبت و نوميدى بود،يعنى از ثواب ابرار نوميد باشند.
عبد اللّه مسعود گفت:«غىّ»،نام جويى است در دوزخ.عبد اللّه عبّاس گفت:
«غىّ»،نام واديى است در دوزخ،اهل دوزخ از گرماى آن پناه با خداى مىدهند.
آن وادى براى زانى مصر است و شارب خمر مدمن،و آكل ربا كه نزول نكنند از آن،
[١] .چاپ شعرانى(٤٢٤/٧):آشيان.
[٢] .تازيانها/تازيانهها.