قوله تعالى: ذٰلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ،اين عيسى بن مريم است. قَوْلَ الْحَقِّ ، مرفوع است به خبر ابتداى محذوف،اى هو قول الحقّ،يعنى ذلك الّذي قصصنا عليك من قصّة عيسى قول الحقّ،و قيل:قوله قَوْلَ الْحَقِّ ،بر [١]اين دو وجه باشد،يعنى آنچه من بر تو انزله كردم از حديث عيسى قولى درست است،و گفتند:قول عيسى، قولى حق[و] [٢]درست است.

و وجهى ديگر آن است كه:اين خبر جملۀ اوّل است خبر از عيسى-عليه السّلام- و التّقدير:ذلك عيسى بن مريم كلمة الحق،كه از نامهاى عيسى يكى كلمه است، و الحق هو اللّه-عزّ و جلّ،يعنى كلمة اللّه،و اين وجهى نيكوست.و نيز روا بود كه، قول الحقّ بدل اشتمالى بود،چنان كه:اعجبني زيد قوله،اى قول زيد اعجبني،اى ذلك قول عيسى بن مريم قول الحق.

و عاصم و ابن عامر و يعقوب[خواندند] [٣]:قول الحق به نصب«لام»على المصدر،يعنى قال قول الحق،و در قرائت عبد اللّه آمده است:قال الحقّ [٤]به معنى قول الحقّ.و القول و القال و القيل،لغات كالعاب و العيب [٥]و الذّام و الذّيم [٦]. اَلَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ ،آن‌كه در او شك مى‌كنند [٧].و الامتراء المصدر،و المرية الاسم.

مٰا كٰانَ لِلّٰهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ ،آنگه نفى كرد از خويشتن [٨]ازآن‌كه او فرزند گيرد،گفت:نباشد خداى را،يعنى محال است در حقّ او،اتّخاذ فرزند نه بر حقيقت ولادت نه بر طريق تبنّى [٩]،چه هيچ دو بر خداى تعالى روا نيست.و«ما»،نفى

[١] .همۀ نسخه بدلها:در.

[٣] [٢] .اساس:ندارد،به قياس با نسخه آط،و اتّفاق نسخه بدلها،افزوده شد.

[٤] .آط+بمعنى الحق.

[٥] .آط،آب،آز،مش:كالعاب و العيب.

[٦] .آب،آز،مش:و الذّاب و الذّيب.

[٧] .اساس:آن‌كه شما در او شك مى‌كنى،به قياس با نسخۀ آط،و اتفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٨] .اساس:جز،آط،آب،آز،مش:جواز،به قياس با نسخه آج و ترجمۀ همين آيه در قسمت مربوط به ترجمۀ آيات،تصحيح شد.

[٩] .مش:بطنى.