اَلَّذِينَ ،آن كافرانى كه چشمهاى ايشان در غطا و پوشش باشد از ذكر من و توحيد و آيات من،يعنى غافل بوده باشد از نظر كردن در ره معرفت من.و گفتند:مراد به ذكر،توحيد است،و گفتند:قرآن است تا از جهل و بى‌علمى به مثابت كسى باشند كه بر چشم او پوششى باشد. وَ كٰانُوا لاٰ يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً ،و به مثابت كسى باشند كه چيزى نتواند شنيدن،و مثله قوله تعالى: خَتَمَ اللّٰهُ عَلىٰ قُلُوبِهِمْ [٣]-الآية،و گفتند:معنى آن است كه شنيدن كلام من برايشان گران آيد،چنان كه بيان كرديم في قوله: ...إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْراً [٤].و بلخى گفت:روا بود كه معنى آن باشد كه اختيار شنيدن نكنند،چنان كه گفت: هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ [٥]...اى هل يفعل، خداى تو تواند [٦]تا خوانى بفرستد،يعنى اختيار كند،همچنين در اين آيت وَ كٰانُوا لاٰ يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً ،معنى آن است كه:بنه‌شنوند و گوش با آن نكنند نه نفى قدرت است.

قوله تعالى: أَ فَحَسِبَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ يَتَّخِذُوا عِبٰادِي مِنْ دُونِي أَوْلِيٰاءَ ،حق‌تعالى گفت:كافران مى‌پندارند كه بندگان مرا بدون من اوليا و انصار گيرند؟يا ايشان [٧]از من حمايت كنند و از عقاب من با پناه گيرند،اين بدگمانى است كه ايشان برده‌اند چه اين نباشد هرگز.و اعشى خواند الّا النّفار [٨]:أ فحسب الّذين كفّروا،به سكون«سين»و رفع«با»،و اين قرائت اميرالمؤمنين على است،و معنى

[١] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:عرض كردنى.

[٣] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٧.

[٤] .سورۀ كهف(١٨)آيۀ ٦٨ و ٧٥.

[٥] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١١٢.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:خداى تواند.

[٧] .همۀ نسخه بدلها+را.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:الّا الديار.