روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥ - ترجمه

چون چنان [١]ظلمت بر ايشان گماشت تا گرد ايشان در آمد سه پاره،به‌مانند سه سراى پرده تا ايشان را با يك جاى بهشت [٢]،آنگه نور را ره داد در ميان ايشان،و او بيامد و ايشان را با خداى دعوت كرد،قومى ايمان آوردند و بيشترينه بر كفر مقام كردند.او مؤمنان را با لشكر خود آورد و ظلمت بر كافران گماشت تا به ايشان محيط شد در جايها و خانه‌ها.ايشان اسير شدند و متحيّر فروماندند و ره به هيچ‌چيز نبردند [٣]از طعام و شراب.به زنهار آمدند و ايمان آورند،و به دعوت اندر آمدند و جملۀ زمين مغرب او را مسخّر شد.

او از مغرب روى نهاد [٤]با لشكرى عظيم به جانب راست زمين،و نور قائد لشكر او بود و ظلمت سايق و نگاه‌دارنده از پس [٥]ايشان،و روى به آن قوم نهاد كه آن را [٦]«هاويل»گويند تا به كنار جويهاى بزرگ و دريا رسيد.حق‌تعالى او را الهام داد [٧]تا الواح بسيار ساخت و با هم زد و از آن كشتى ساخت به مقدار حاجت.چون دريا بگذاشتند [٨]،بفرمود[٦-پ]تا از هم بگشادند و هريكى از آن لوحى بر گرفتند بر ايشان آسان بود.دگرباره چون به جوى يا به دريا [٩]رسيدند،با هم نشاند [١٠]و كشتيها ساخت [١١]تا دريا بگذاشتند.همچنين مى‌كرد تا به مقصد رسيد،همان معامله كرد با ايشان كه با اهل مغرب كرد،و آن زمين نيز مسخر كرد.

ازآنجا بيامد و روى به مشرق نهاد و همان معامله كرد،و زمين مشرق نيز مستخلص كرد.به جانب چپ زمين آمد و آن زمين نيز مسخّر كرد.

آنگه به ميانۀ زمين روى نهاد كه يأجوج و مأجوج و جنّ و انس در او بودند،در بعضى ره برسيد به جماعتى مردمان مصلح،او را گفتند:اى ذو القرنين!در پس [١٢]كوه، خداى را خلقى هست كه به آدميان نمانند،مانند بهايم‌اند،گياه مى‌خورند و چون