روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٨ - ترجمه

من يرد فيه منعا بالحاد بظلم،اى على وجه الظّلم،و اگر كسى خواهد كه كسى را از خانۀ خداى و مسجد الحرام منع كند به ميلى بر وجه ظلم،ما او را عذاب اليم مولم بچشانيم.

عبد اللّه مسعود گفت:هيچ كسى نباشد هرگز كه [١]او همّت كند [٢]سيّئتى،بر او نويسند،و اگر [٣]به عدن يا دورتر شهرى از عدن همّت كند كه مردى را بكشد به مكّه، يا معصيتى كند آنجا،اگرچه نكند به آن عزم كه كرده باشد،داخل بود تحت اين آيت،و خداى او را عذاب اليم بچشاند.

مفسّران در معنى«الحاد»و«ظلم»،خلاف كردند.قتاده و مجاهد گفتند:

مراد شرك است،يعنى همّت كند كه آنجا جز خداى را پرستد چنان كه كفّار مكّه كردند.دگر قوم گفتند:استحلال الحرام و ركوب الآثام،حرام حلال دارد و ارتكاب كباير كند.عبد اللّه عبّاس گفت:آن باشد كه بكشد آن را كه او قصد كشتن او نكند، و ظلم كند بر آنكه بر او ظلم نكند.

ليث گفت از مجاهد كه:سيّئات در مكّه مضاعف بود،چنان كه حسنات.

ابن جريج گفت:استحلال حرم باشد.حبيب بن ابي ثابت گفت:احتكار طعام باشد به مكّه[٤٧-پ].بعضى دگر گفتند:مراد هر منهى است از قول و فعل،حتّى قول الرّجل:لا و اللّه و بلى و اللّه.و مجاهد گفت:عبد اللّه عمر را دو خيمه بود:يكى در حرم،و يكى بيرون حرم.چون خواستى كه با اهل و قوم خود عتابى كند،به خيمۀ بيرونى رفتى.او را پرسيدند از آن،گفت:براى آن‌كه ما را گفته‌اند: وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحٰادٍ بِظُلْمٍ ،و من الالحاد قول الرّجل لا و اللّه و بلى و اللّه.

قوله: وَ إِذْ بَوَّأْنٰا لِإِبْرٰاهِيمَ مَكٰانَ الْبَيْتِ ،يعنى [٤]بوّأنا وطّأنا [٥].عبد اللّه عبّاس گفت:جعلنا.حسن گفت:انزلنا.مقاتل سليمان گفت:دللنا عليه.مقاتل حيّان گفت:هيّأناه [٦]له،و نظيره قوله: تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ [٧]...،و: