است،يعنى اين دين مسلمانى دين شماست.و اصل امّت،جماعتى باشند على دين واحد او مقصد واحد. أُمَّةً وٰاحِدَةً ،يك امّت،يعنى يك ملّت و يك دين،چه هر دين كه جز اسلام است باطل است.و نصب«امّة»بر حال است و عامل در او معنى«هذه»است،كقوله تعالى:... وَ هٰذٰا بَعْلِي شَيْخاً [١].و ابن ابى اسحاق خواند:

امّة واحدة،به رفع على تقدير و هى امّة واحدة. وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ ،و من خداى شماام مرا پرستى.

آنگه گفت: وَ تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ،كار خود در دين پاره پاره كردند در ميان ايشان،يعنى در دين مختلف شدند.و مثله قوله: إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَ كٰانُوا شِيَعاً [٢]...،آنگه بر سبيل تهديد گفت: كُلٌّ إِلَيْنٰا رٰاجِعُونَ ،همه با ما خواهند آمدن و همه را رجوع با ما خواهد بودن.

فَمَنْ [٣]يَعْمَلْ مِنَ الصّٰالِحٰاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ ،و هركه [٤]عملهاى نيكو كند و مؤمن باشد، فَلاٰ كُفْرٰانَ لِسَعْيِهِ ،سعى و رنج و عمل او را كفران نبود،بل مشكور باشد و به موقع [٥]احماد افتد. وَ إِنّٰا لَهُ ،اى لعمله كٰاتِبُونَ ،و ما عمل او بنويسيم تا بر او عرض كنيم و او را برآن جزا و ثواب دهيم.

وَ حَرٰامٌ عَلىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنٰاهٰا ،كوفيان خواندند:و حرم به كسر«حا»و سكون «را»و هر دو لغت است،مثل:حلّ و حلال،و باقى قرّاء:حرام خواندند به فتح «حا»و الفى بعد«را»،گفت:حرام است بر شهرى و ديهى كه ما ايشان را هلاك كرده‌ايم كه بازآيند،و بر اين قول«لا»زيادت باشد،چنان كه شاعر گفت:

في بئر لا حور سرى و ما شعر اى،في بئر حور.و بعضى دگر گفتند:حرام،به معنى واجب است،چنان كه خنساء گفت:

و انّ حراما لا ارى الدّهر باكيا على شجوة الّا بكيت على عمرو
و معنى آن بود كه:واجب است بر اهل شهرى كه ما ايشان را هلاك كرديم كه

[١] .سورۀ هود(١١)آيۀ ٧٢.

[٢] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٥٩.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:و من،به قياس با متن قرآن مجيد،تصحيح شد.

[٤] .آب،آز:مش+او.

[٥] .آز:مواقع.