و بعضى دگر گفتند،معنى آن است كه:هرگه كه تو را ياد آيد كه بر تو نمازى هست بگزار [٢]،و اين قول مقاتل است بيان اين قول آن خبر كه،قتاده روايت كرد از انس كه رسول-عليه السّلام-گفت:

من نسى صلاة او نام عنها فليصلّها اذا ذكرها، انّ اللّه يقول: وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِذِكْرِي .

و بعضى دگر گفتند:راجع است با وحى،كأنّه قال:فاستمع لما يوحى و لذكري،گوش به وحى و ذكر من دار.

إِنَّ السّٰاعَةَ آتِيَةٌ ،كه قيامت لامحال آمدنى است. أَكٰادُ أُخْفِيهٰا ،نزديك آن است كه پنهان كنم آن را.در او چند قول گفتند،يكى آن‌كه: أَكٰادُ صله است و زيادت،و عرب«كاد»در كلام آرند و صِلَت بود،چنان كه گفت:... إِذٰا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرٰاهٰا [٣]...،و المعنى لم يرها،و قال الشّاعر:

سريع الى الهيجاء شاك سلاحه فما إن يكاد قرنه يتنفّس
اى،فما يتنفّس القرن من خوفه،اين قول كوفيان است،و نزد بصريان آن است كه:[كاد] [٤]در آيت و در بيت بر جاى خود است و معنى خود دارد و فايدۀ او بر جاى است.

عبد اللّه عبّاس گفت و بيشتر مفسّران كه،معنى آن است كه:اكاد اخفيها في نفسي،اى في عينى [٥]،كما قال: تَعْلَمُ مٰا فِي نَفْسِي وَ لاٰ أَعْلَمُ مٰا فِي نَفْسِكَ [٦]...،اى تعلم ما في عيني [٧]و لا اعلم ما في عينك [٨]،و در مصحف ابىّ چنين است.و در مصحف عبد اللّه مسعود هست:اكاد اخفيها من نفسي فكيف اظهرها لكم،نزديك آن است كه از خود پوشيده دارم چگونه اظهار كنم بر شما،و اين بر طريق توسّع باشد مبالغت را،چنان كه يكى از ما گويد:انّي احفظ سرّك من نفسي،و معنى آن‌كه:

[١] .آز:ثنائى.

[٢] .آب،آج،لب،آز،مش:بگذار.

[٣] .سورۀ نور(٢٤)آيۀ ٤٠.

[٤] .آط:ندارد،به قياس با نسخۀ مش،افزوده شد.

[٧] [٥] .آب:غيبك.

[٦] .سورۀ مائده(٥)آيه ١١٦.

[٨] .آب:غيبك.