روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣ - ترجمه

بكنند [١]كه چرا گفتى [٢]منكر كردى،و اين بر حقيقت منكر نبود چه غرض او [٣]صلاح بود.امّا قوله: شَيْئاً إِمْراً او نكرا،مشروط است،يعنى اگر براى آن كردى تا مردمان كشتى غرق شوند منكر باشد.و گفتند:كارى كرد [٤]كه ظاهرش منكر است و ما باطنش نمى‌دانيم.گفتند:او چند جاى [٥]كشتى را سوراخ كرد و موسى -عليه السّلام-جامه در او مى‌افگند [٦].چون چند جاى شكسته بود باستاد و اصلاح مى‌كرد به خرقه و قير و آنچه آلت آن باشد.موسى را از آن به عجب آمد كه ندانست غرض او چيست.و گفتند:إمر،كارى باشد فاسد كه يؤمر بتركه،فعل به معنى مفعول،كالذّبح و النّقض و النّكث،و منه رجل إمر اذا كان ضعيف الرّأى يحتاج الى أن يؤمر بصلاحه.-و اين وجهى قريب است از روى اشتقاق.

خضر او را گفت:نگفتم تو را كه صبر ندارى و دشخوار [٧]آيد بر تو صبر كردن! موسى گفت: لاٰ تُؤٰاخِذْنِي بِمٰا نَسِيتُ ،مرا مؤاخذه و معاتبه مكن به آنچه فراموش كردم.

عبد اللّه عبّاس گفت:نسيان به معنى ترك است اين جا،اى بما تركت من عهدك،چنان كه در قصّۀ آدم گفت: فَنَسِيَ [٨]...،اى ترك و گفتند:مراد آن است:

لا تؤاخذني بما يشبه [٩]النّسيان،براى آن‌كه با قرب آن مدّت موسى فراموش نكرده [١٠]بود.و گفتند:موسى نگاه كرد آنجا كه او كشتى بشكست چند جاى و آب در كشتى نمى‌آمد بدانست كه آن معجز است و او براى صلاح [١١]كرد عذر خواست. وَ لاٰ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْراً ،اى لا تكلفني عسرا،مرا تكليف سخت مكن.و قيل:

لا تلحقنى.و اصل [١٢]تغشيه است من قولهم:رهقه الفارس اذا غشيه و رهقه الدّين [١٣]اذا