پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨١ - دلايل صدق ادعاى پيامبر اسلام (اعجاز قرآن)

مِّنْ مِّثْلِهِ‌.

سپس مى‌افزايد: «تمام گواهان خود را جز خدا دعوت كنيد اگر راست ميگوئيد»: وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِّنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ‌.

روشن است كه منظور از گواهان جز خدا، همفكران و ياوران آنها هستند؛ زيرا اينها همان كسانى هستند كه در نفى رسالت پيامبر به نفع آنها گواهى مى‌دادند و طبعاً در اينجا بايد به آنان كمك كنند تا سوره‌اى همانند قرآن بياورند؛ و الا اگر منظور گواهى دادن بر همانندى آن سوره با قرآن باشد بايد قبل از هر كس، از خدا گواهى بخواهند؛ لذا مرحوم طبرسى در مجمع البيان نخستين تفسيرى را كه در اينجا از ابن عباس نقل مى‌كند اين است كه: «منظور، اعوان و انصار آنها است و مى‌گويد از اين جهت اعوان و انصار، شهداء ناميده شده‌اند كه حضور و شهود به هنگام همكارى دارند».

فخر رازى نيز در تفسير خود بعد از آن كه دو معنا براى شهداء ذكر مى‌كند (بتها و اعوان و انصار) معناى دوم را ترجيح مى‌دهد. [١]

جمع ديگرى از مفسّران نيز همين معنا را پذيرفته‌اند.

«سورة» به معناى بخشى از آيات قرآن است كه با «بِسْمِ اللَّه» شروع و قبل از «بِسْمِ اللَّه» ديگر پايان مى‌يابد- جز در يك مورد از قرآن كه سوره برائت مى‌باشد- گفته شده كه سوره از سور مدينه و به معناى ديوار شهر است، گويى مجموع قرآن به منزله يك كشور عظيم و پهناور، و سوره‌هاى آن شهرهاى آيات هستند، و به همين دليل ما معتقديم كه در ميان آيات يك سوره، همواره پيوند و رابطه‌اى‌

[١]. تفسير فخر رازى، جلد ٢، صفحه ١١٩.