پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٦ - خاتميت در قرآن مجيد

كرد، تا سنت نادرست پسر خواندگى را در هم بشكند و ضمناً زنى كه با وساطت پيامبر صلى الله عليه و آله به همسرى زيد در آمده بود و بر اثر ناسازگارى جدا شد بى سرپرست نماند،- مى‌فرمايد: «محمد صلى الله عليه و آله پدر هيچ يك از مردان شما نبوده است» بنابراين ازدواج با همسر مطلقه زيد، همچون ازدواج با همسر فرزندان محسوب نمى‌شد ما كانَ مُحَمَّدٌ ابا احَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ‌ سپس مى‌افزايد: «ولى او رسول اللَّه و خاتم پيامبران است»: وَلكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ‌النَّبييّنَ‌

در واقع در آغاز آيه نسبت پدر و فرزندى جسمانى و نسبى را بطور كامل نفى مى‌كند؛ ولى در جمله بعد ارتباط معنوى حاصل از مقام نبوت و خاتميت را اثبات مى‌نمايد، يعنى او پدر جسمانى شما نيست، بلكه پدر روحانى است آن هم پدرى براى شما و براى همه نسل‌هاى آينده تا پايان دنيا؛ و اگر در بعضى از روايات از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود: «انَا وَ عَلِىٌّ ابَوا هذِهِ الْامَّةِ»: «من و على عليه السلام پدران اين امت هستيم» نيز اشاره به همين پدر روحانى است كه از تعليم و تربيت و رهبرى سرچشمه مى‌گيرد.

بايد توجه داشت كه پيامبر صلى الله عليه و آله چند پسر نسبى به نام قاسم، طيّب، طاهر و ابراهيم داشت كه همه آن‌ها پيش از بلوغ چشم از جهان فرو بستند و به همين دليل نام رجال (مردان) بر آنها اطلاق نشد. [١]

ضمناً رابطه ديگرى بين مسأله ختم نبوت و نداشتن فرزند پسر نيز وجود دارد و آن اين‌كه بسيارى از اولاد انبياء پيامبر بودند و چون پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله فرزند پسرى نداشت، جاى اين توّهم باقى نمى‌ماند كه بعد از او پيامبر ديگرى باشد، بنابراين‌

[١]. تفسير قرطبى و الميزان، ذيل آيه مورد بحث.