پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٦ - 2 آيا قوانين ثابت با نيازهاى متغير انسانها مىسازد؟

اين ايراد نيست.

فى المثل، با گذشت زمان يك سلسله قراردادهاى جديد و روابط حقوقى در ميان انسانها پيدا مى‌شود كه در عصر نزول قرآن هرگز وجود نداشت؛ مثلًا در آن زمان چيزى به نام بيمه با شاخه‌هاى متعددش به هيچ وجه موجود نبود [١] و همچنين انواع شركت‌هايى كه در عصر و زمان ما بر حسب احتياجات روز به وجود آمده، ولى با اين حال يك اصل كلى در اسلام داريم كه در آغاز سوره مائده به عنوان لزوم وفاى به عهد و عقد آمده است: يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اوْفُوا بِالْعُقْودِ: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به قراردهاى خود وفا كنيد» و همه اين قراردادها را مى‌تواند زير پوشش خود قرار دهد.

البته قيود و شروطى نيز به صورت كلى براى اين اصل كلى در اسلام آمده است كه آنها را نيز بايد در نظر گرفت. بنابراين قانون كلى در اين زمينه ثابت است هر چند مصداق‌هاى آن در تغييرند و هر روز ممكن است مصداق جديدى براى آن پيدا شود.

مثال ديگر اين‌كه: ما قانون مسلمى در اسلام داريم به نام قانون لاضرر كه به وسيله آن مى‌توان هر حكمى را كه سرچشمه ضرر و زيانى در جامعه اسلامى گردد محدود ساخت و بسيارى از نيازها را از اين طريق برطرف نمود.

گذشته از اين، مسأله لزوم حفظ نظام جامعه و وجوب مقدمه واجب و مسأله تقديم اهمّ بر مهمّ نيز مى‌تواند در موارد بسيار گسترده‌اى حلّال مشكلات گردد.

علاوه بر همه اينها، اختياراتى كه به حكومت اسلامى از طريق ولايت فقيه واگذار

[١]. البته در اسلام موضوعاتى شبيه به بيمه در محدوده خاصى وجود دارد مانند: مسأله ضَمان جَريرَه: (تعلق ديه خطاى محض به عاقله) ولى همان‌گونه كه گفتيم اينها فقط شباهتى به اين مسأله دارند.