پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١ - نامه به سران حكومتها

صداى او را به مردم مى‌رساند ربيعة بن امية بن خلف بود و اين بدان جهت بود كه جمعيت بسيارى حضور داشتند (و صداى رسول خدا به همه نمى‌رسيد) پس از حمد و ستايش خداوند فرمود:" اى مردم سخنانم را بشنويد شايد بعد از امسال ديگر شما را در اينجا براى ابد ملاقات نكنم؛ اى مردم خون‌ها و اموالتان بر يكديگر حرام است مانند حرمت و احترام امروز و همه رباها (مطالبات ربوى) باطل اعلام مى‌گردد- و كسى حق مطالبه ندارد- و شما فقط سرمايه اصلى را طلب داريد و همه مطالبات ربوى عباس بن عبدالمطلب نيز از عهده شما برداشته شده؛ هر خونى كه در جاهليت ريخته شده باطل و هدر اعلام مى‌شود- و كسى حق تقصيب و قصاص ندارد- و ... اى مردم! شيطان از چون ديگر در اين سرزمين مورد پرستش قرار نمى‌گيرد مأيوس گشته؛ ولى نسبت به ساير كارها از او اطاعت مى‌شود و او هم به همين مقدار راضى است"».

در تاريخ حجة الوداع با صراحت آمده كه به هنگام حركت براى حج، جمع كثيرى در مدينه اجتماع كرده بودند، و يا اين‌كه يك بيمارى در همان ايام شايع شد كه عده زيادى را از حج بازداشت، مى‌خوانيم:

«وَمَعَ ذلِكَ كانَ مَعَهُ جُمُوعٌ لا يَعْلَمُها الَّا اللَّهُ وَ قَدْ يُقالُ: خَرَجَ مَعُهُ تِسعُونَ الفاً وَ يُقالُ مِاةُ الفٍ وَ اربَعَةَ عَشَرَ الفاً وَ قيلَ مِاةُ الفٍ وَ عِشرُونَ الفاً وَ قيلَ مِاةٍ الفٍ وَ ارْبَعَةً وَ عِشروُنَ الفاً وَ يُقالُ اكثَر مِن ذلِكَ وَ هذِهِ عِدَّةُ مَن خَرَجَ مَعَهُ وَ امَّا الَّذينَ حَجُّوا مَعَهُ فَاكثَرُ مِن ذلِكَ كَالْمُقيمنَ بِمَكَّةَ وَالَّذينَ أَتَوا مِنَ اليَمَنِ مَعَ عَلِىٍّ (ع) وَ ابى مُوسى‌» [١]:

«همراه او براى انجام مراسم حج جمعيت بسيار زيادى بودند كه عدّه آنان را جز خدا كسى نمى‌داند؛ گاه گفته مى‌شود نود هزار نفر؛ و گاه يكصد و چهارده‌

[١]. سيره حلبى، جلد ٣، صفحه ٢٨٣ و ديگر تواريخ به نقل از الغدير، جلد ١، صفحه ٩ (حتماً براى اطّلاع از مسائل مربوط به اين سفر به همين مدرك مراجعه فرماييد كه جامع مدارك است).