پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٢ - جمع آورى قرائن يك دليل رايج در همه علوم

تناقض گويى و مانند آنها مى‌شود يا نه؟

همچنين مسائل بسيار ديگرى كه، هر چند يك به يك براى اثبات مطلبى كافى نيست ولى گاه بررسى آنها جاى هيچ گونه شك و ترديدى باقى نمى‌گذارد كه جرم به وسيله متهم واقع شده است و همين به قاضى قوت قلب مى‌دهد كه مسأله را با حوصله دنبال كند و چه بسا منتهى به اقرار طرف نيز مى‌شود.

بلكه مى‌توان گفت اقرار يك دليل ظنى است؛ زيرا بسيار ديده شده است كه افرادى براى فرار از چنگال مجازات، پول هنگفتى به ديگرى داده‌اند كه اقرار كند و او را اميدوار نموده‌اند كه سرانجام نجاتش مى‌دهند.

همچنين شهادت شهود يك دليل ظنى است؛ زيرا احتمال خطا يا تبانى در مورد آنها غير ممكن نيست (شك نيست كه شهادت شهود و اقرار پذيرفته مى‌شود، منظور اين است كه آنها در نهايت امر، دلايل ظنى مقبولى هستند در حالى كه جمع آورى قرائن در صورتى پذيرفته مى‌شود كه به مرحله قطعى و يقينى برسد).

در قضاوت‌هاى اسلامى نيز نمونه‌هاى روشنى از اين مسأله ديده مى‌شود كه گاه حتى به وسيله يك قرينه، حكمى اثبات شده است مانند: داستان اختلاف غلام و مولى در عصر اميرالمؤمنين عليه السلام و دستور (صورى) گردن زدن غلام و عقب كشيدن يكى از آن دو، سر خود را كه معلوم شد غلام او است.

يا داستان اختلاف آن دو زن بر سر نوزاد و دستور (صورى) شقّه كردن آن نوزاد و گذشت مادر واقعى از حق خودش كه دليل بر صدق دعوى او بود، و امثال و نظاير ديگر.