پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠ - نامه به سران حكومتها

پيامبر وارد شدند. [١]

تبلور رشد اسلام و قدرت آن را مى‌توان در حجّة الوداع ملاحظه كرد كه بنا بر بعضى از روايات بيش از يكصد هزار نفر براى زيارت خانه خدا با پيامبر صلى الله عليه و آله حركت كردند؛ و اين بزرگ‌ترين اجتماع روحانى در آن عصر است. همچنين خطبه هايى كه در اين سفر خوانده شد (چه در مكه، چه در عرفات، چه در منى و چه در بين راه در غدير خم) براى اعلان رسمى جانشينى‌اش در حجةالوداع به تعبير تاريخ چنين آمده است:

«فَاراهُمْ مَناسِكَهُم وَ عَلَّمَهُمْ سُنَنَ حَجِّهِمْ وَ خَطَبَ خُطْبَةَ الَّتى‌ بَيَّنَ فِيها لِلنَّاسِ ما بَيَّنَ وَ كانَ الَّذى يَبْلُغُ عَنْهُ بِعَرَفَةَ رَبيعَةُ بنُ اميَّةِ بن خَلَفِ لِكَثرَةِ النَّاسِ فَقالَ بَعدَ حَمدِ اللَّهِ:" أَيُّهَا النَّاسُ اءِسْمَعُوا قَولى‌ فَلَعَلّى لا القاكُمْ بَعدَ عامى هذا بِهذَا المَوقِفِ ابَداً ايُّهَا النَّاسُ انَّ دِمائَكُم وَ اموالَكُم عَلَيكُم حَرامٌ كَحُرمَةِ يَومِكُم هذا، وَ كُلُّ رِباً مَوضُوعٌ لَكُم رُؤُسُ اموالِكُم وَ انَّ رِبا عَبَّاسِ بنِ عَبدِالمُطَلِّبِ مَوضُوعٌ كُلَّهُ وَ كُلُّ دَمٍ كانَ فِى الجاهِليَّةِ مْوضُوعٌ ... ايُّهَا النَّاسُ انَّ الشَّيْطانَ قَد يَئِسَ ان يُعبَدَ بِارضِكُم هذِهِ وَ ابَداً وَ لكِنِّهُ يُطاعُ فيما سِوى‌ ذلِكَ وَ قَدْ رَضِىَ بِما تُحَقِّروُنَ مِنْ اعْمالَكُمْ ..."»: [٢]

«مناسك حج را به آنها ارائه كرد و آداب و سنن حج را تعليمشان داد؛ خطبه‌اى خواند و آنچه لازم بود براى مردم بيان كند، همه را توضيح داد و در عرفه كسى كه‌

[١]. كامل، جلد ١، صفحه ٦٤٧ تا ٦٤٩. براى آگاهى از غزوات، و سراياى آن حضرت، به سيره ابن هشام، جلد ٤، صفحات ٢٥٦، كامل، جلد ١، صفحه ٢٥٢ و طبرى، جلد ٢، صفحه ٤٠٤ مراجعه فرماييد.

[٢]. كامل، جلد ١، صفحه ٦٥٢.